શીતળા સાતમ 2018

શીતળા સાતમ હિંદુ પંચાંગ પ્રમાણે થતું વ્રત છે, અને તેની તારીખ તથા રીતરિવાજ પ્રદેશ અને ત્યાંના પંચાંગ પ્રમાણે જુદાં હોઈ શકે છે.

શીતળા સાતમ ગુજરાતમાં શીતળા માતાના સન્માનનો પરિવારિક તહેવાર છે. ‘શીતળા’ નામ ઠંડક અને શાંતિનો ભાવ આપે છે. જૂની ભક્તિપરંપરામાં માતાજીનો સંબંધ તાવ, શીતળા તથા બાળકોના રક્ષણ સાથે જોડાયો હતો. લોકકથાઓમાં ઠંડો ચૂલો રાખીને માતાજીનું સન્માન કરનાર પરિવારને આશીર્વાદ મળે છે અને નિયમ ભૂલનારને કાળજીનું મહત્વ સમજાય છે. આ ધાર્મિક વાર્તાઓ છે; વિધિ કરવાથી ચેપી રોગ અટકે તેનો વૈજ્ઞાનિક પુરાવો નહીં.

આગલા દિવસે રાંધણ છઠે પરિવારો યોગ્ય વાનગીઓ બનાવી રાખે છે, ચૂલો સાફ કરે છે અને ઘરની તૈયારી કરે છે. શ્રાવણ વદ સાતમે નવી રસોઈ ન બનાવી, માતાજીને અગાઉનું ભોજન ધરાવી મંદિરદર્શન અને પરિવાર સાથે ભોજન કરવાની પરંપરા છે. વાનગી અને રીત ઘર પ્રમાણે જુદી છે. ચોમાસામાં બનાવેલું ભોજન ઝડપથી ઠંડું કરી સ્વચ્છ અને સુરક્ષિત રીતે સંગ્રહવું જરૂરી છે; બગડેલું ભોજન ખાવામાં કોઈ ધાર્મિક કે આરોગ્યલાભ નથી.

ગુજરાતની શીતળા સાતમ ઉત્તર ભારતમાં હોળી આસપાસ આવતી શીતળા અષ્ટમી અથવા બસોડાથી તારીખમાં જુદી છે. પંચાંગમાં છઠ અને સાતમ બંને અલગ પણ જોડાયેલા દિવસો તરીકે દર્શાવવાં જોઈએ. તહેવારનો ભાવ ભક્તિ, પરિવારની કાળજી અને સ્વચ્છતામાં છે; રસીકરણ તથા સારવારનું મહત્વ યથાવત્ છે.

શીતળા સાતમ ગુજરાતમાં રાંધણ છઠ સાથે જોડાયેલી ઘરેલુ પરંપરા અને શીતળા માતાની રક્ષાકારી ભક્તિનું સ્મરણ કરાવે છે. રોગ સાથેનો જૂનો સંબંધ ધાર્મિક-સાંસ્કૃતિક છે; રસીકરણ, ખોરાકની સલામતી અને સારવારનો વિકલ્પ નથી.

શીતળા માતાની પૂજા કરો અને પરિવારની રીત પ્રમાણે રાંધણ છઠે બનાવેલું સુરક્ષિત રીતે રાખેલું ભોજન લો. જલદી બગડે તેવી વાનગીઓ યોગ્ય રીતે ઠંડી કરીને ફ્રિજમાં રાખો; બગડેલો ખોરાક ધાર્મિક કારણસર પણ ન ખાવો.

ગુજરાતની શ્રાવણ વદ સાતમ રાંધણ છઠ પછી આવે છે; ઉત્તર ભારતની શીતળા અષ્ટમીથી જુદી છે.