શીતળા સાતમ

શીતળા સાતમ ગુજરાતના ઘરઘરમાં ઊજવાતો આગવો તહેવાર છે, અને તે શીતળા માતાને સમર્પિત છે. માતાજીના નામમાં જ ઠંડક છે. માન્યતા છે કે શીતળા માતા પરિવારને તાવથી અને શરીર પર દાણા નીકળે એવા રોગોથી બચાવે છે. રસી અને આજની દવાઓ નહોતી ત્યારે આવા રોગોનો ડર મોટો હતો, એટલે માતાજીનું મહત્ત્વ પણ ઘણું હતું. આ દિવસની મુખ્ય રીત એ છે કે શીતળા સાતમે ઘરમાં તાજું રાંધવામાં આવતું નથી. આગલા દિવસે, રાંધણ છઠે, પરિવાર રસોઈ કરી લે છે અને પછી ચૂલો ઠારી દે છે. સાતમની સવારે ભક્તો શીતળા માતાની પૂજા કરે છે, ઘણી વાર શેરી કે ગામના મંદિરે જઈને. આગલા દિવસે બનાવેલું ભોજન માતાજીને ધરાવીને પછી પ્રસાદ તરીકે સૌ સાથે જમે છે. એક દિવસ ચૂલામાં અગ્નિ અને બીજા દિવસે ઠંડો ચૂલો, આ ફેર જ તહેવારની ઓળખ છે. આજે પણ આ વ્રત ગુજરાતી પરિવારોમાં આરોગ્યની કામના, માતાજીના રક્ષણ, વડીલો પાસેથી મળેલી રસોઈની પરંપરા અને માતાજીના શીતળ સ્વરૂપ પ્રત્યેના આદરની મજબૂત ઓળખ છે.

શીતળા સાતમનું મહત્ત્વ ભક્તિ, પરિવારની પરંપરા અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા ધાર્મિક તથા ઋતુના અર્થમાં રહેલું છે.

આગલા દિવસનું રાંધેલું ટાઢું જ જમાય છે. સ્ત્રીઓ પરોઢ પહેલાં નાહીને શીતળા માતાના મંદિરે જાય છે, અને ઠંડું પાણી, દહીં અને રાંધણ છઠે બનાવી રાખેલું ભોજન ધરાવે છે. બાળકોને પણ સાથે લઈ જવાય છે. બીજા દિવસની સવાર સુધી ઘરમાં કશું ગરમ થતું નથી.