વરાહ જયંતી 2003

વરાહ જયંતી હિંદુ પંચાંગ પ્રમાણે ઊજવાતી જયંતી છે, અને તેની તિથિ તથા રીતરિવાજ પ્રદેશ અને સ્થાનિક પંચાંગ મુજબ જુદાં હોઈ શકે છે.

વરાહ જયંતી વિષ્ણુજીના વરાહ અવતારનું સ્મરણ છે, જેઓ સૃષ્ટિનું સંતુલન જોખમમાં પડે ત્યારે પૃથ્વીનું રક્ષણ કરે છે. ભાગવત અને બીજા પુરાણોની કથા પ્રમાણે હિરણ્યાક્ષ અસુર ભૂદેવીરૂપ પૃથ્વીને આદિ જળમાં લઈ જાય છે. વિષ્ણુજી વરાહ સ્વરૂપે પ્રગટ થઈ ઊંડા જળમાં પ્રવેશે છે. કેટલીક કથામાં શરૂઆતમાં નાનું સ્વરૂપ પછી વિશાળ બને છે, જે દિવ્ય શક્તિની અદભૂત અભિવ્યક્તિ દર્શાવે છે. વરાહ ભગવાન ભૂદેવીને શોધે છે, હિરણ્યાક્ષનો સામનો કરે છે અને પોતાના દાંત પર પૃથ્વીને ઊંચકે છે.

અસુર સામેના યુદ્ધ પછી ભૂદેવીને યોગ્ય સ્થાને સ્થાપવામાં આવે છે અને જગતમાં વ્યવસ્થા ફરી સ્થિર થાય છે. ભારતીય મંદિરોની મૂર્તિકલામાં ભૂદેવીને ધારણ કરતો વરાહ સ્વરૂપ પ્રચલિત છે. ગ્રંથોમાં યુદ્ધ અને અવતારની વિગતો બદલાય છે, પરંતુ જળમાંથી પૃથ્વીનો ઉદ્ધાર મુખ્ય ધાર્મિક કથા છે. આ રક્ષણ અને પુનઃસ્થાપનનો આધ્યાત્મિક પ્રસંગ છે, પૃથ્વીના ભૂસ્તરનો વૈજ્ઞાનિક ઇતિહાસ નહીં.

ભક્તો વરાહ-વિષ્ણુની પૂજા, અવતારકથાનું પઠન અને જીવજગતના કલ્યાણની પ્રાર્થના કરે છે. કેટલાક મંદિરોમાં ભૂદેવી સાથે વિશેષ વરાહપૂજન થાય છે. ડેટાબેઝમાં ભાદરવા સુદ ત્રીજની સૂર્યોદયની તિથિ છે, પરંતુ બધા મંદિરોની તારીખ એ જ છે એવું કહેતાં પહેલાં પ્રાદેશિક પંચાંગ ચકાસવું જોઈએ.

વરાહ અવતારમાં ભૂદેવીનો ઉદ્ધાર વિષ્ણુજી દ્વારા સૃષ્ટિનું સંતુલન પુનઃસ્થાપિત કરવાનો ભક્તિપ્રસંગ છે; તેને પૃથ્વીના ભૂસ્તરનો સાબિત ઇતિહાસ ન ગણવો.

વરાહ-વિષ્ણુપૂજન, ભૂદેવીના ઉદ્ધારની કથા અને મંદિર મુજબના અર્પણ થાય છે.

અહીં ભાદરવા સુદ ત્રીજ; મંદિર પંચાંગમાં તિથિના પસંદગીના સમય અલગ હોઈ શકે.