વિજયા એકાદશી

વિજયા એકાદશીની કથા શ્રીરામની લંકાયાત્રા સાથે જોડાયેલી છે. શ્રીરામ, લક્ષ્મણજી અને વાનરસેના સમુદ્રકિનારે પહોંચ્યા, ત્યારે અફાટ દરિયો રાવણના રાજ્ય તરફ જવાના માર્ગમાં આડો ઊભો હતો. શ્રીરામે બકદાલ્ભ્ય ઋષિ પાસે માર્ગદર્શન માગ્યું. ઋષિએ તેમને મહા વદ અગિયારસનું વ્રત સંયમથી પૂજા અને ઉપવાસ સાથે કરવાની સલાહ આપી. શ્રીરામે અને આખી સેનાએ આ વ્રત કર્યું. કથા કહે છે કે વ્રતના પુણ્યથી સમુદ્ર પાર કરવામાં અને પછીના યુદ્ધમાં તેમને સફળતા મળી. આ વ્રતકથા રામાયણમાં આવતી સેતુ બાંધવાની અને પરાક્રમની કથાની જગ્યા લેતી નથી. વ્રતની પરંપરા આ ઘટનાને આધારે એટલું શીખવે છે કે મોટું કામ શરૂ કરતાં પહેલાં નમ્રતા, યોગ્ય સલાહ અને આધ્યાત્મિક તૈયારી જોઈએ. 'વિજયા' એટલે વિજય. તેથી ભક્તો ફક્ત શત્રુને હરાવવા માટે નહીં, પણ ભગવાન વિષ્ણુના માર્ગદર્શનમાં ધર્મના રસ્તે ચાલીને અવરોધ, ડર અને પોતાની નબળાઈ પર જીત મેળવવા પ્રાર્થના કરે છે.

માન્યતા છે કે લંકા જવા સમુદ્ર પાર કરતાં પહેલાં શ્રીરામે આ વ્રત કર્યું હતું, અને તે પછી મળેલા વિજય પરથી તેનું નામ વિજયા પડ્યું. કોઈ અઘરું કામ હાથમાં લેવાનું હોય ત્યારે આ વ્રત કરાય છે.

આ વ્રત મહા વદમાં આવે છે. જે કામ પાર પાડવું જ હોય, તેની પહેલાં આ વ્રત કરાય છે. કથામાં શ્રીરામે લંકા જતાં પહેલાં આ વ્રત કર્યું હતું.