વિવાહ પંચમી 2018

વિવાહ પંચમી હિંદુ પંચાંગ પ્રમાણે ઉજવાતો તહેવાર છે, અને તેની તિથિ તથા રીતરિવાજ પ્રદેશ અને સ્થાનિક પંચાંગ પ્રમાણે જુદાં હોઈ શકે છે.

વિવાહ પંચમી રામાયણની પરંપરામાં શ્રીરામ અને સીતાજીના લગ્નનું સ્મરણ છે. મિથિલાના રાજા જનક પાસે ભગવાન શિવનું મહાન ધનુષ હતું. તેમણે નક્કી કર્યું કે જે રાજકુમાર ધનુષ ઉપાડી તેની પણછ ચઢાવી શકે તે સીતાજી સાથે લગ્ન કરશે. વિશ્વામિત્ર ઋષિ અને લક્ષ્મણજી સાથે આવેલા રામજી ધનુષ ઉપાડે છે અને તે તૂટી જાય છે. જનક રાજા અયોધ્યાના દશરથ રાજાને સમાચાર મોકલે છે. દશરથ પરિવાર અને પુરોહિતો સાથે મિથિલા આવે છે અને બંને રાજકુળનો લગ્નોત્સવ થાય છે.

રામાયણના જુદા પાઠમાં રામજીના ભાઈઓના લગ્ન પણ વર્ણવાય છે: લક્ષ્મણ-ઊર્મિલા, ભરત-માંડવી અને શત્રુઘ્ન-શ્રુતકીર્તિ. મહેમાનોનું સ્વાગત, આશીર્વાદ, કન્યાદાન અને વૈદિક લગ્નવિધિઓની વાત આવે છે, પરંતુ ગ્રંથ અને પ્રદેશ પ્રમાણે વિગતો બદલાય છે. આ પવિત્ર મહાકાવ્યના પ્રસંગો છે, સ્વતંત્ર રીતે સાબિત રાજદરબારી દસ્તાવેજો નહીં.

નેપાળના જનકપુરમાં જાનકી મંદિર અને વિવાહ મંડપ ખાતે પ્રતીકાત્મક જાન, ગીતો અને લગ્નવિધિઓ સાથે મહોત્સવ થાય છે. નેપાળ પ્રવાસન બોર્ડ આ ઉજવણીને લગભગ એક અઠવાડિયાની કહે છે, જેમાં ભારત અને નેપાળના યાત્રાળુઓ ભાગ લે છે. ડેટાબેઝની માગશર સુદ પંચમી મુખ્ય લગ્નદિવસ દર્શાવે છે, પૂરા અઠવાડિયાની વિધિઓ નહીં; સ્થાનિક કાર્યક્રમ અલગ જોવો જરૂરી છે.

વિવાહ પંચમીનું મહત્ત્વ ભક્તિમાં, પરિવારની પરંપરામાં અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા આધ્યાત્મિક કે ઋતુ સંબંધી અર્થમાં રહેલું છે.

રામ-સીતાનાં પ્રતીકાત્મક લગ્ન, જાન, રામાયણ પાઠ, લગ્નગીત અને મંદિરપૂજન.

મિથિલાનાં કેટલાંક કુટુંબો આ તિથિએ દીકરીનાં લગ્ન નક્કી કરતાં નથી, કારણ કે તેઓ માને છે કે સીતાજીનું લગ્નજીવન દુઃખભર્યું રહ્યું હતું.