યમુના છઠ

યમુના છઠ, જેને યમુના જયંતી પણ કહે છે, પવિત્ર યમુના નદીનો તહેવાર છે. મથુરા, વૃંદાવન અને આખા વ્રજ પ્રદેશમાં તેનું ખાસ મહત્ત્વ છે. હિંદુ પરંપરામાં યમુનાજીને દેવી માનવામાં આવે છે. તેઓ સૂર્યદેવનાં પુત્રી અને યમરાજનાં બહેન છે. વ્રજમાં શ્રીકૃષ્ણની બાળલીલાઓ અને કિશોરલીલાઓ યમુનાજી વગર અધૂરી છે. કાંઠે રમતા શ્રીકૃષ્ણ, યમુનાજીનાં જળ પાર કરવાની કથા અને કાળીનાગના દમનનો પ્રસંગ, આ બધાંને કારણે યમુનાજી માત્ર નદી નથી રહ્યાં. તેઓ આ પવિત્ર ભૂમિની કથાઓનાં જીવંત સાથી છે. ચૈત્ર સુદ છઠે ભક્તો જ્યાં શક્ય હોય ત્યાં સ્નાન કરે છે, ફૂલ, દીવા અને અર્ઘ્યથી યમુનાજીનું પૂજન કરે છે, અને નદીના ઘાટો તથા મંદિરોમાં ભેગા થાય છે. આ તહેવારમાં દેવી પ્રત્યેની શ્રદ્ધા અને જીવન આપનારી નદી પ્રત્યેની કૃતજ્ઞતા એક થઈ જાય છે. એટલે પાણીની પવિત્રતા અને સમાજના જીવનના કુદરતી સ્રોતનો આદર પણ આ ભક્તિનો ભાગ બને છે.

યમુના છઠનું મહત્ત્વ ભક્તિમાં, પરિવારની પરંપરામાં અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા આધ્યાત્મિક કે ઋતુના અર્થમાં રહેલું છે.