રથ સપ્તમી 2024

રથ સપ્તમી હિંદુ પંચાંગ પ્રમાણે ઉજવાતો તહેવાર છે, અને તેની તારીખ તથા રીતરિવાજ પ્રદેશ અને સ્થાનિક પંચાંગ પ્રમાણે જુદાં હોઈ શકે છે.

રથ સપ્તમી મહા સુદ સાતમે સૂર્યદેવની આરાધનાનો દિવસ છે, જેને સૂર્ય જયંતી અથવા અચલા સપ્તમી પણ કહે છે. ધાર્મિક ચિત્રોમાં સૂર્યદેવ અરુણ સારથિ સાથે સાત ઘોડાવાળા રથમાં સફર કરે છે. સાત ઘોડાને સપ્તાહના દિવસો, પ્રકાશના સ્વરૂપો અથવા વૈદિક છંદના પ્રતીક તરીકે સમજવામાં આવે છે. આ સમય અને પ્રકાશની ધાર્મિક અભિવ્યક્તિ છે, ખરેખર આકાશમાં દોડતા રથનું ખગોળશાસ્ત્રીય વર્ણન નહીં.

ભક્તો સૂર્યોદય પહેલાં સ્નાન કરે છે, કેટલીક જગ્યાએ આકડાના પાનનો ઉપયોગ કરે છે, ઊગતા સૂર્યને જળ અર્પે છે અને સૂર્યસ્તોત્ર વાંચે છે. પ્રકાશ, ગરમી, ખેતી અને નવી ઋતુ માટે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત થાય છે. તિરુમલાના વૈષ્ણવ મંદિરમાં આ દિવસે શ્રી મલયપ્પ સ્વામીની સાત જુદા વાહનો પર શોભાયાત્રા થાય છે. આ મંદિરની વિધિને સૂર્યદેવના પ્રતીકાત્મક સાત ઘોડા સાથે ભેળવવી નહીં.

સૂર્યોદયની મહા સુદ સાતમ સામાન્ય દિવસ દર્શાવે છે, પરંતુ મંદિરની યાત્રા, સ્નાન તથા વ્રતના સમય પ્રદેશ પ્રમાણે બદલાય છે. ધાર્મિક સ્નાનથી રોગ મટે એવો તબીબી દાવો ન કરવો. તહેવારનો મુખ્ય ભાવ જીવનદાતા સૂર્ય અને પ્રકૃતિ પ્રત્યે આભારનો છે.

રથ સપ્તમીનું મહત્ત્વ ભક્તિમાં, પરિવારની પરંપરામાં અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા આધ્યાત્મિક કે ઋતુ સંબંધી અર્થમાં રહેલું છે.

પરોઢે સૂર્ય સામે મોં રાખીને, માથે અને ખભે આકડાનાં પાન મૂકીને સ્નાન કરાય છે, અને સૂર્ય ઊગતો હોય ત્યારે ખોબામાં પાણી લઈને અર્ઘ્ય અપાય છે. ઘરના બારણે સાત ઘોડાવાળા રથની રંગોળી પુરાય છે. ખુલ્લામાં નવા ચૂલા પર ખીર રાંધીને ધરાવાય છે, અને પછી પ્રસાદ તરીકે ખવાય છે.

મહા સુદ સાતમે ભારતના અનેક પ્રદેશોમાં સૂર્યપૂજા થાય છે. તિરુમલામાં શ્રી મલયપ્પ સ્વામીની સાત વાહનોની આગવી યાત્રા થાય છે; સ્થાનિક સૂર્યોદયની વિધિઓ અને સમય જુદા હોય છે.