આમલકી એકાદશી

આમલકી એકાદશી ભગવાન વિષ્ણુની ભક્તિ અને આમળાના ઝાડના પૂજન સાથે જોડાયેલી છે. કથા એવી છે કે રાજા ચૈત્રરથનું રાજ્ય ખૂબ સમૃદ્ધ હતું. રાજા અને પ્રજા સૌ સાથે મળીને આ એકાદશીનું વ્રત કરતાં. તેઓ ભગવાન વિષ્ણુની અને પવિત્ર આમળાની પૂજા કરતાં અને આખી રાત જાગરણ કરતાં. એક વાર એક ભૂખ્યો શિકારી ખાવાનું શોધતો ત્યાં આવી ચડ્યો અને પાસે બેસી ગયો. આખી રાત તેણે ભજન અને કથા સાંભળ્યાં, અને કશું ખાધું નહીં. તેણે વ્રત કરવાનું વિચાર્યું પણ નહોતું, છતાં અજાણતાં થયેલા એ ઉપવાસ અને જાગરણનું પુણ્ય તેને મળ્યું. કથા કહે છે કે એ પુણ્યથી તેનો આવતો જન્મ બદલાઈ ગયો. પછીના જન્મમાં તે રાજા વસુરથ તરીકે જન્મ્યો. એક વાર જંગલમાં શત્રુઓએ તેના પર હુમલો કર્યો, ત્યારે એકાદશીના પુણ્યથી પ્રગટેલી દૈવી શક્તિએ તેની રક્ષા કરી. આ કથાનો સાર એ છે કે ભગવાન વિષ્ણુનું સાચા મનથી કરેલું સ્મરણ, ભલે અચાનક શરૂ થયું હોય, માણસના જીવનની દિશા બદલી શકે છે.

આ દિવસે આમળાના ઝાડની પૂજા થાય છે, અને માન્યતા છે કે આજે ભગવાન વિષ્ણુ તેમાં વાસ કરે છે. આ એકાદશી ફાગણમાં, હોળીના થોડા દિવસ પહેલાં આવે છે, અને વ્રજમાં રંગ તો અહીંથી જ શરૂ થઈ જાય છે.

જ્યાં આમળાનું ઝાડ હોય ત્યાં વ્રત તેની નીચે થાય છે, અને પૂજા તેના મૂળ પાસે થાય છે. બીજા દિવસે સવારે આમળા ખાઈને પારણું થાય છે. મોટા ભાગની એકાદશીમાં શું ટાળવું તેની વાત હોય છે, પણ આ એવી થોડી એકાદશીઓમાંની એક છે જેમાં ક્યાંક જવાનું હોય છે.