અપરા એકાદશી

એકાદશી માહાત્મ્યમાં અપરા એકાદશીને પ્રાયશ્ચિત્ત, સંયમ અને આધ્યાત્મિક નવી શરૂઆતનું વ્રત કહ્યું છે. ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ અર્જુનને તેનું મહત્ત્વ સમજાવે છે. તેઓ કહે છે કે આ વ્રતનું પુણ્ય મોટી તીર્થયાત્રાઓ, યજ્ઞો અને દાન જેટલું છે. સાથે તેઓ ભાર મૂકે છે કે આ વ્રતનો હેતુ માણસને ખોટાં કર્મો અને અસત્યથી પાછો વાળવાનો છે. કેટલીક એકાદશીઓ સાથે ઘરઘરમાં કહેવાતી નાટકીય કથા જોડાયેલી છે, પણ અપરા એકાદશીનું જાણીતું શાસ્ત્રવર્ણન મુખ્યત્વે માહાત્મ્ય રૂપે છે. તેમાં હિંસા, છેતરપિંડી, ખોટી સાક્ષી, વિદ્યાનો દુરુપયોગ અને વિશ્વાસઘાત જેવાં મોટાં પાપ ગણાવ્યાં છે, અને ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા, ઉપવાસ અને સંયમને સુધરવાનો માર્ગ બતાવ્યો છે. એટલે ભક્તો આ દિવસે પોતાના વર્તનનો વિચાર કરે છે અને ક્ષમા માગે છે. ખાવાપીવા અને સુખસગવડનો મોહ ઓછો કરી, તેઓ વધુ સમય વિષ્ણુપૂજા, જપ, શાસ્ત્રવાંચન અને દાનમાં ગાળે છે.

અપરા એટલે અપાર, એટલે કે જેનો પાર નથી. આ વ્રતથી અપાર પુણ્ય મળે એવું વચન છે. તે વૈશાખ વદમાં, નિર્જળા એકાદશીના પખવાડિયા પહેલાં આવે છે.

વૈશાખ વદમાં, ચોમાસા પહેલાંની ગરમીમાં આ એકાદશી આવે છે. આ દિવસે પાણીનું દાન થાય છે. ગુજરાતમાં મોટે ભાગે રસ્તાની બાજુએ પરબ બાંધીને પાણી પીવડાવાય છે.