બતુકમ્મા

બતુકમ્મા તેલંગાણાનો ફૂલોનો મોટો તહેવાર છે. તેના કેન્દ્રમાં મા ગૌરી છે, અને સાથે સ્ત્રીઓ, ઋતુનાં ફૂલો, પાણી અને ખેતીની ધરતી વચ્ચેનો ગાઢ સંબંધ પણ છે. નવ દિવસ સુધી સ્ત્રીઓ આસપાસ મળતાં ફૂલોને ગોળ થરમાં એક પર એક ગોઠવીને રંગબેરંગી બતુકમ્મા બનાવે છે. પછી ટોળે વળીને લોકગીતો ગાય છે અને તેની આસપાસ તાલબદ્ધ રીતે ગોળ ફરે છે. સૌથી મોટો દિવસ સદ્દુલા બતુકમ્માનો છે. એ દિવસે શણગારેલાં ફૂલો સરઘસમાં લઈ જઈને તળાવ કે બીજા કોઈ જળાશયમાં પધરાવાય છે. તેલંગાણાની પરંપરા આ તહેવારને મા ગૌરી, ફળદ્રુપતા, પરિવારના કુશળમંગળ અને ચોમાસા પછી ફરી ખીલતા જીવન સાથે જોડે છે. ફૂલો, ગીતો અને ભેગા મળવાની આ રીત ત્યાંની ધરતીમાંથી જ ઊગી છે. એટલે આજે બતુકમ્મા તેલંગાણાની ઓળખનું મજબૂત પ્રતીક છે, અને સમાજની સહિયારી સ્મૃતિ સાચવવામાં સ્ત્રીઓના ફાળાનું પણ.

બતુકમ્માનું મહત્ત્વ ભક્તિમાં, પરિવારની પરંપરામાં અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા ધાર્મિક કે ઋતુના અર્થમાં રહેલું છે.

પિત્તળની થાળીમાં ફૂલોના થર ગોઠવાય છે, અને નવમા દિવસે, સદ્દુલા બતુકમ્માએ, આ ગોઠવણ સૌથી ઊંચી હોય છે. સાંજે રેશમી વસ્ત્રોમાં સ્ત્રીઓ ભેગી થાય છે, તેની આસપાસ ફરતાં તાલમાં તાળી પાડે છે, અને ગીત એક ઉપાડે ને બાકીની ઝીલે છે. છેલ્લે તે તળાવમાં પધરાવાય છે, અને ફૂલો જે પાણીમાંથી આવ્યાં હતાં ત્યાં જ પાછાં જાય છે.

બતુકમ્મા લગભગ ફક્ત તેલંગાણામાં ઊજવાય છે, અને વરંગલ તથા કરીમનગરની આસપાસના જિલ્લાઓમાં સૌથી વધારે. આ નવ દિવસ નવરાત્રિની સાથે સાથે ચાલે છે અને દુર્ગાષ્ટમીના આગલા દિવસે પૂરા થાય છે, એટલે એક જ ઘર બંને તહેવાર પાળી શકે છે.