બોનાલુ

બોનાલુ તેલંગાણાનો મોટો તહેવાર છે, જેમાં મહાકાળી અને માતાજીનાં બીજાં સ્થાનિક સ્વરૂપોની ભક્તિ થાય છે. હૈદરાબાદમાં જાણીતી પરંપરા પ્રમાણે આ તહેવાર આજે આટલો મોટો છે, તેનાં મૂળ ઓગણીસમી સદીની શરૂઆતમાં ફેલાયેલી એક મહામારીમાં છે. કથા એવી છે કે ઉજ્જૈનમાં તહેનાત હૈદરાબાદના સૈનિકોએ રોગમાંથી છુટકારા માટે મહાકાળીને પ્રાર્થના કરી. પાછા ફરીને તેમણે આભારરૂપે માતાજીની પૂજા શરૂ કરી અને 'બોનમ' ધર્યું. 'બોનાલુ' નામ 'ભોજનમ્' સાથે, એટલે કે ભોજનના નૈવેદ્ય સાથે, જોડાયેલું મનાય છે. સ્ત્રીઓ શણગારેલા ઘડામાં રાંધેલા ભાત, દૂધ કે ગોળ લઈને મંદિરે જાય છે અને માતાજીને ધરે છે. ઘડા ઉપર ઘણી વાર લીમડાનાં પાન અને દીવો હોય છે. અષાઢ મહિનાના એક પછી એક રવિવારે ઉજવણી એક મુખ્ય મંદિરેથી બીજા મંદિરે પહોંચે છે. સાથે ઢોલ વાગે છે, સરઘસ નીકળે છે, પોથુરાજુના ખેલ થાય છે અને લોકોના મેળાવડા જામે છે. બોનાલુના મૂળમાં આભારનો ભાવ છે, રોગ અને આફતથી રક્ષણની પ્રાર્થના છે, અને મહોલ્લે મહોલ્લાના લોકો તથા માતાજીના ઉગ્ર, રક્ષા કરનારા સ્વરૂપ વચ્ચેનો ઘરોબો છે.

બોનાલુનું મહત્ત્વ ભક્તિમાં, પરિવારની પરંપરામાં અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા ધાર્મિક કે ઋતુના અર્થમાં રહેલું છે.

દૂધ અને ગોળ નાખીને રાંધેલા ભાત શણગારેલા ઘડામાં ભરીને માથે લઈ જવાય છે. ઘડા ઉપર લીમડાનાં પાન, હળદર અને દીવો મુકાય છે. બોનાલુની શરૂઆત ગોલકોંડાના મંદિરથી થાય છે. પછી લાલ દરવાજા અને ઉજ્જૈની મહાંકાળીમાં પોતપોતાના રવિવારે ઉજવણી થાય છે, એટલે કોઈ એક નિયમથી તારીખ નક્કી થઈ શકતી નથી. બીજા દિવસે સવારે રંગમ થાય છે, જેમાં ઘડા પર ઊભા રહીને ભવિષ્યવાણી ભાખવામાં આવે છે.

બોનાલુનું કેન્દ્ર હૈદરાબાદ અને સિકંદરાબાદ છે. તે એક જ તારીખે નથી આવતો, પણ કેટલાંક અઠવાડિયાં સુધી એક મંદિરેથી બીજા મંદિરે ફરે છે. પહેલાં ગોલકોંડા, પછી સિકંદરાબાદનાં ઉજ્જૈની મહાંકાળી, અને પછી જૂનું શહેર.