ચંદ્રભાગાનો મેળો

કથા એવી છે કે શ્રીકૃષ્ણના પુત્ર સાંબને કોઢનો શાપ મળ્યો હતો. પુરાણ પ્રમાણે ચંદ્રભાગા નદી જ્યાં દરિયાને મળતી, ત્યાં સૂર્યની ઉપાસના કરવાથી સાંબનો રોગ મટ્યો. એટલે જ કોણાર્કનું સૂર્યમંદિર એ જગ્યાએ ઊભું છે. સમય જતાં નદી કાંપથી પુરાઈ ગઈ અને હવે ત્યાં ફક્ત એક તળાવ બચ્યું છે. છતાં મહા સુદ સાતમે સૂર્યોદય પહેલાં ત્યાં જ સ્નાન થાય છે. પછી લોકોનાં ટોળાં દરિયા તરફ ચાલીને દરિયામાંથી ઊગતા સૂર્યની સામે ઊભાં રહે છે.

જે નદી સુકાઈ ગઈ છે, તેની યાત્રા આજે પણ પહેલાંની જેમ જ થાય છે. ભૂગોળ બદલાઈ ગઈ, પણ વિધિ ટકી રહી, એનું ભારતમાં આ સૌથી સ્પષ્ટ ઉદાહરણોમાંનું એક છે.