દેવ દિવાળી

દેવ દિવાળી, જેને દેવ દીપાવલી પણ કહે છે, કારતક સુદ પૂનમે ઉજવાય છે. વારાણસીની દેવ દિવાળી ખાસ જાણીતી છે, જ્યાં ગંગાકિનારાના ઘાટ અસંખ્ય દીવાથી ઝળહળી ઊઠે છે. શૈવ પરંપરાની એક જાણીતી માન્યતા પ્રમાણે આ પૂનમે ભગવાન શિવે ત્રિપુરાસુર નામે ઓળખાતા અસુરોનાં ત્રણ કિલ્લેબંધ નગરો પર વિજય મેળવ્યો હતો, અને ત્યારથી શિવજી ત્રિપુરારિ કહેવાયા. માન્યતા છે કે આ વિજયની ખુશીમાં દેવોએ પોતે દીવા પ્રગટાવ્યા હતા, એટલે આ તહેવારનું નામ દેવોની દિવાળી પડ્યું. ભક્તો વહેલી સવારે પવિત્ર સ્નાન કરે છે, શિવજી અને બીજા દેવોની પૂજા કરે છે, ગંગાજીમાં દીપદાન કરે છે અને પિતૃઓનું સ્મરણ કરે છે. વારાણસીમાં સાંજની આરતી અને દીવાથી ઝળહળતા ઘાટને કારણે આ દિવસ મોટી જાહેર ઉજવણી બની જાય છે. તેમાં પ્રકાશના ભાવ સાથે કૃતજ્ઞતા, શુદ્ધિ અને દૈવી વિજયનો ભાવ પણ ભળે છે.

દેવ દિવાળીનું મહત્ત્વ ભક્તિમાં, પરિવારની પરંપરામાં અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા આધ્યાત્મિક કે ઋતુ સંબંધી અર્થમાં રહેલું છે.