ધુળેટી

હોળિકા દહન પછી રંગે રમવાનો આનંદનો દિવસ એટલે ધુળેટી. ગુજરાતમાં તો તે હોળીના બીજા દિવસ તરીકે જ ઓળખાય છે. તેની ધાર્મિક પરંપરા હોળીની કથાઓ સાથે જોડાયેલી છે. હોળિકા દહન ભક્ત પ્રહ્લાદની યાદ અપાવે છે, જે ભગવાન વિષ્ણુની ભક્તિના બળે અગ્નિમાંથી ઊગરી ગયા. રંગે રમવાની પરંપરા શ્રીકૃષ્ણ, રાધાજી અને વ્રજની વસંતની ઉજવણી સાથે જોડાયેલી છે. ધુળેટીની સવારે ઊંચનીચના ભેદ હળવા પડી જાય છે. પરિવાર, મિત્રો અને શેરીના લોકો ગુલાલ અને રંગીન પાણીથી એકબીજાને રંગે છે, ગીતસંગીત ચાલે છે અને તહેવારનું ખાસ ખાવાનું બને છે. ગુજરાતમાં આ દિવસે હોળિકા દહન જેટલી વિધિ થતી નથી. અહીં ભાર હળવામળવા પર, રિસામણાં ભૂલવા પર, હસીમજાક પર અને વસંતના આગમન પર હોય છે. આગલી રાતની પવિત્ર હોળીથી બીજા દિવસના રંગો સુધીની આ સફરને વેરઝેર બાળીને ફરી મૈત્રી અને નવા ઉમંગ તરફ જવાની વાત તરીકે જોવામાં આવે છે.

ધુળેટીનું મહત્ત્વ ભક્તિ, પરિવારની પરંપરા અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા ધાર્મિક તથા ઋતુના અર્થમાં રહેલું છે.

પહેલાં સૂકો રંગ ઊડે છે અને પછી પાણીના રંગ છંટાય છે. બપોર થતાં રમત પૂરી થઈ જાય છે અને સૌ નાહવા-ધોવામાં પડે છે. ઉત્તર ભારત કરતાં ગુજરાતમાં ધુળેટી ઓછો સમય ચાલે છે. કેટલાંક ઘરોમાં ભાંગ પીવાય છે, પણ મોટા ભાગનાં ઘરોમાં નહીં. વર્ષમાં આ એક જ દિવસ એવો છે કે જેને હમણાં જ રંગે ભીંજવ્યા એ ઉંમરમાં મોટા છે કે મોભાદાર, એ કોઈ જોતું નથી.

ઉત્તર ભારતમાં આ દિવસ રંગવાલી હોળી કે ધુલંડી કહેવાય છે, ગુજરાતમાં ધુળેટી, અને મહારાષ્ટ્રમાં પાંચ દિવસ પછી રંગપંચમીએ રંગ રમાય છે. વ્રજમાં હોળી વૃંદાવનમાં ફૂલોથી અને બરસાનામાં લાઠીથી રમાય છે. પંજાબમાં આ દિવસ હોલા મોહલ્લાનું રૂપ લે છે.