ઈદ-ઉલ-અઝહા

ઈદ-ઉલ-અઝહાને કુરબાનીનો તહેવાર કહે છે. આ દિવસ પયગંબર હઝરત ઇબ્રાહીમની યાદ આપે છે, જેઓ અલ્લાહનો હુકમ માનીને પોતાને સૌથી વહાલું હતું તે પણ અર્પણ કરવા તૈયાર થયા. ઇસ્લામી પરંપરા કહે છે કે હઝરત ઇબ્રાહીમને સપનામાં પોતાના દીકરા વિશે અલ્લાહનો હુકમ મળ્યો. પિતા અને પુત્ર બંનેએ અલ્લાહની મરજી આગળ માથું નમાવ્યું, ત્યારે દીકરાની જગ્યાએ એક પશુની કુરબાની થઈ. એટલે આ કથા હિંસાની ઉજવણી નથી. એ અલ્લાહ પરના ભરોસા, હુકમના પાલન અને રહેમની કથા છે. આ તહેવાર હજના દિવસોમાં આવે છે અને મક્કામાં થતી હજની વિધિઓ સાથે જોડાયેલો છે. મુસ્લિમો દિવસની શરૂઆત ઈદની સામૂહિક નમાઝથી કરે છે. જેમને પરવડતું હોય અને સ્થાનિક નિયમો છૂટ આપતા હોય, તેઓ કુરબાની કરે છે. કુરબાનીનું માંસ પરિવાર, પડોશીઓ અને ખાસ કરીને જરૂરિયાતમંદો સાથે વહેંચાય છે, એટલે ઉદારતા આ તહેવારનો જરૂરી ભાગ છે. આમ ઈદ-ઉલ-અઝહા પોતાની શ્રદ્ધાને સમાજ પ્રત્યેની જવાબદારી સાથે જોડે છે. અહીં કુરબાનીનો અર્થ છે મોહ કરતાં ભક્તિને ઊંચી રાખવી, અને તહેવારની ખુશી પોતાના ઘરની બહાર સુધી પહોંચાડવી.

ઈદ-ઉલ-અઝહા ઉજવનારા સમાજ માટે આ દિવસનું મોટું મહત્ત્વ છે, અને એ ધર્મ, પરિવાર તથા સંસ્કૃતિની પરંપરાને પેઢી દર પેઢી જીવંત રાખે છે.

પહેલાં ઈદની નમાઝ થાય છે, પછી કુરબાની. તેના માંસના ત્રણ ભાગ થાય છે. એક ભાગ ઘર માટે રહે છે, એક સગાં અને પડોશીઓને અપાય છે, અને એક જરૂરિયાતમંદોને. જરૂરિયાતમંદોનો આ ત્રીજો ભાગ આપવો જ પડે, એ મરજીની વાત નથી. હજ કરવા ગયેલા લોકો આ જ દિવસે મિનામાં હોય છે.

આ ઈદ હજ સાથે બંધાયેલી છે, એટલે તેની તારીખ સાઉદી અરેબિયામાં ઝિલહજનો ચાંદ દેખાય તેના પરથી નક્કી થાય છે. તેથી જુદા જુદા દેશોમાં તે ઈદ-ઉલ-ફિત્ર કરતાં વધુ એકસરખી તારીખે આવે છે. ભારતીય ઉપખંડમાં તેને બકરી ઈદ, પશ્ચિમ આફ્રિકામાં તબાસ્કી, અને તુર્કી તથા બાલ્કન દેશોમાં કુરબાન બાયરામી કહે છે.