ઈદ-ઉલ-અઝહા 2016

કુરબાનીના તહેવાર ઈદ-ઉલ-અઝહામાં પયગંબર હઝરત ઇબ્રાહીમને યાદ કરાય છે, જેઓ અલ્લાહના હુકમ ખાતર પોતાને સૌથી વહાલું હતું તે પણ કુરબાન કરવા તૈયાર થયા હતા.

ઈદ અલ-અઝહા એટલે કુર્બાનીનો તહેવાર, જે પયગંબર ઇબ્રાહીમની અલ્લાહ પ્રત્યેની શ્રદ્ધા અને આજ્ઞાપાલનની તૈયારીનું સ્મરણ છે. કુરઆનની કથામાં ઇબ્રાહીમને પુત્રના બલિદાનનું સ્વપ્ન આવે છે અને પુત્ર પણ સમર્પણ દર્શાવે છે. બલિદાન થાય તે પહેલાં અલ્લાહ તેના બદલે મહાન અર્પણ આપે છે. કુરઆનના તે આયતોમાં પુત્રનું નામ આપેલું નથી; પછીની ઇસ્લામી પરંપરામાં ઇસ્માઇલની ઓળખ વધુ જાણીતી છે. આ કથાનો ભાવ શ્રદ્ધા અને દયા છે, બાળકોને નુકસાન કરવાની મંજૂરી નહીં.

હજની ઋતુમાં ઝિલહિજ્જાના દસમા દિવસે આ તહેવાર આવે છે, જ્યારે હજયાત્રીઓ અરફાત ખાતે ભેગા થયેલા હોય છે. મુસ્લિમો સામૂહિક ઈદની નમાજ અદા કરે છે. સમર્થ અને કાયદેસર વ્યવસ્થા ધરાવતા લોકો પોતાની ધાર્મિક પરંપરા તથા પશુકલ્યાણના નિયમો પ્રમાણે કુર્બાની કરે છે. માંસ પરિવાર, સગાં અને જરૂરિયાતમંદોમાં વહેંચાય છે. જાતે કુર્બાની ન કરતા લોકોને પણ દાન અને સેવા દ્વારા તહેવારનો ભાવ વ્યક્ત કરી શકાય છે.

તારીખ ઇસ્લામી ચંદ્ર પંચાંગથી નક્કી થાય છે અને ચાંદદર્શન તથા સ્થાનિક સત્તાવાર નિર્ણયને કારણે દેશોમાં ભેદ હોઈ શકે છે. ડેટાબેઝમાં ઇસ્લામી તારીખનો નિયમ નથી; હિન્દુ તિથિ કે નિશ્ચિત અંગ્રેજી તારીખ મૂકવી ખોટી છે. જરૂરિયાતમંદોની સંભાળ તહેવારનો મહત્વનો સંદેશ છે.

ઈદ-ઉલ-અઝહા ઉજવનારા સમાજ માટે આ દિવસનું મોટું મહત્ત્વ છે, અને એ ધર્મ, પરિવાર તથા સંસ્કૃતિની પરંપરાને પેઢી દર પેઢી જીવંત રાખે છે.

પહેલાં ઈદની નમાઝ થાય છે, પછી કુરબાની. તેના માંસના ત્રણ ભાગ થાય છે. એક ભાગ ઘર માટે રહે છે, એક સગાં અને પડોશીઓને અપાય છે, અને એક જરૂરિયાતમંદોને. જરૂરિયાતમંદોનો આ ત્રીજો ભાગ આપવો જ પડે, એ મરજીની વાત નથી. હજ કરવા ગયેલા લોકો આ જ દિવસે મિનામાં હોય છે.

આ ઈદ હજ સાથે બંધાયેલી છે, એટલે તેની તારીખ સાઉદી અરેબિયામાં ઝિલહજનો ચાંદ દેખાય તેના પરથી નક્કી થાય છે. તેથી જુદા જુદા દેશોમાં તે ઈદ-ઉલ-ફિત્ર કરતાં વધુ એકસરખી તારીખે આવે છે. ભારતીય ઉપખંડમાં તેને બકરી ઈદ, પશ્ચિમ આફ્રિકામાં તબાસ્કી, અને તુર્કી તથા બાલ્કન દેશોમાં કુરબાન બાયરામી કહે છે.