હિન્દી દિવસ 2020

હિન્દી દિવસ દર વર્ષે 14 સપ્ટેમ્બરે ઊજવાય છે, અને તે 1949માં ભારતની બંધારણ સભાએ ભાષા અંગે લીધેલા એક બંધારણીય નિર્ણયની યાદ અપાવે છે.

હિન્દી દિવસ 14 સપ્ટેમ્બરે ઊજવાય છે. 1949માં ભારતની બંધારણ સભાએ ભાષા અંગે જે બંધારણીય નિર્ણય લીધો, તેની યાદમાં આ દિવસ છે. એ તારીખે બંધારણ સભાએ દેવનાગરી લિપિમાં લખાતી હિન્દીને સંઘની સત્તાવાર ભાષા તરીકે સ્વીકારી. સાથે જ બંધારણમાં અંગ્રેજીનો ઉપયોગ ચાલુ રાખવા અને દેશના બહુભાષી વહીવટ માટે જોગવાઈઓ પણ કરવામાં આવી. એટલે આ દિવસ હિન્દીના વિકાસ અને જાહેર જીવનમાં તેના ઉપયોગ સાથે જોડાયેલો છે, કોઈ એક ‘રાષ્ટ્રભાષા’ જાહેર કરવા સાથે નહીં. ભારતના બંધારણમાં કોઈ ભાષાને રાષ્ટ્રભાષા ઠરાવવામાં આવી નથી. હિન્દી દિવસના કાર્યક્રમોમાં સામાન્ય રીતે લેખન, અનુવાદ, પરિભાષા ઘડવાનું કામ, સાહિત્ય અને સરકારી કામકાજમાં અસરકારક વ્યવહારને પ્રોત્સાહન અપાય છે. સેંકડો ભાષાઓ અને પ્રદેશોની સમૃદ્ધ સાહિત્ય પરંપરાવાળા દેશમાં આ દિવસ બહુભાષી ભારત વિશેની મોટી ચર્ચાનો પણ એક ભાગ છે. તેનો રચનાત્મક હેતુ એ છે કે હિન્દીને પ્રોત્સાહન મળે, અને સાથે ભારતની બીજી ભાષાઓના બંધારણીય સ્થાન અને સાંસ્કૃતિક મૂલ્યનો આદર પણ જળવાય.

1949ની બંધારણસભાની ચર્ચામાં અનેક ભાષાઓ ધરાવતા દેશમાં સંઘના વહીવટ માટે ભાષાની પસંદગીનો મુશ્કેલ પ્રશ્ન હતો. અનુચ્છેદ 343 દેવનાગરી લિપિમાં હિન્દીને સંઘની રાજભાષા કહે છે, જ્યારે અન્ય બંધારણીય જોગવાઈઓ અને પછીના કાયદાથી અંગ્રેજીનો ઉપયોગ પણ ચાલુ છે. હિન્દીને ભારતની એકમાત્ર રાષ્ટ્રભાષા કહેવું બંધારણીય રીતે ખોટું છે. અન્ય ભારતીય ભાષાઓનું પણ પોતાનું સાહિત્ય અને સ્થાન છે.

સરકારી કચેરીઓ, શાળાઓ અને યુનિવર્સિટીઓ નિબંધ, અનુવાદ કાર્યશાળા, કાવ્યપઠન અને સ્પષ્ટ વહીવટી લેખનના કાર્યક્રમો કરે છે. વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી માટે સારી હિન્દી શબ્દાવલી વિકસાવતાં માતૃભાષા શિક્ષણ અને અન્ય ભાષાઓનું સન્માન પણ જરૂરી છે. 14 સપ્ટેમ્બરનો હિન્દી દિવસ 10 જાન્યુઆરીના વિશ્વ હિન્દી દિવસથી જુદો છે.

ભારતના બહુભાષી બંધારણીય માળખાનું સન્માન રાખી હિન્દીનો યોગ્ય ઉપયોગ પ્રોત્સાહિત કરે છે; હિન્દી રાષ્ટ્રભાષા જાહેર નથી.

નિબંધ-અનુવાદ સ્પર્ધા, કાવ્યપઠન, રાજભાષા કાર્યશાળા અને સાહિત્યિક કાર્યક્રમો; ધાર્મિક વિધિ નથી.

ભારતમાં 14 સપ્ટેમ્બરે 1949ની બંધારણસભાના નિર્ણયની યાદમાં; 10 જાન્યુઆરીના વિશ્વ હિન્દી દિવસથી અલગ.