માનવ અધિકાર દિન 2016

માનવ અધિકાર દિન આંતરરાષ્ટ્રીય જાગૃતિ કે સ્મૃતિનો દિવસ છે, અને કેલેન્ડરમાં તેને બતાવવું વૈકલ્પિક છે.

માનવ અધિકાર દિન 10 ડિસેમ્બરે ઊજવાય છે, કારણ કે 1948માં આ જ તારીખે પેરિસમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રની મહાસભાએ માનવ અધિકારોની સાર્વત્રિક ઘોષણા સ્વીકારી હતી. બીજા વિશ્વયુદ્ધના વિનાશ અને અત્યાચારો પછી ઘડાયેલી આ ઘોષણાએ દરેક માણસ માટે મૂળભૂત અધિકારો અને સ્વતંત્રતાઓનું એક સરખું ધોરણ નક્કી કર્યું. જુદા જુદા દેશોના સભ્યોની એક સમિતિએ તેનો મુસદ્દો ઘડ્યો, અને એ સમયે એલિનોર રૂઝવેલ્ટ સંયુક્ત રાષ્ટ્રના માનવ અધિકાર પંચનાં અધ્યક્ષ હતાં. 1950માં મહાસભાએ દેશો અને સંસ્થાઓને 10 ડિસેમ્બરને માનવ અધિકાર દિન તરીકે ઊજવવા આમંત્રણ આપ્યું. એટલે આ દિવસ એક ઐતિહાસિક દસ્તાવેજની યાદ પણ છે અને એક કાયમી સિદ્ધાંતની પણ. એ સિદ્ધાંત એ છે કે માણસનું ગૌરવ અને તેના અધિકારો તેની રાષ્ટ્રીયતા, ધર્મ, વંશ, લિંગ, ભાષા કે સામાજિક દરજ્જા પર આધાર ન રાખવા જોઈએ. આ દિવસના જાહેર કાર્યક્રમોમાં કાયદા સમક્ષ સમાનતા, સ્વતંત્રતા, ન્યાય, ભેદભાવથી રક્ષણ અને પોતાના અધિકારોની સાથે બીજાના અધિકારોનું પણ રક્ષણ કરવાની જવાબદારી પર ભાર મુકાય છે.

માનવ અધિકારોની વિશ્વઘોષણામાં સમાનતા, જીવન, સ્વતંત્રતા, ન્યાયી વર્તન, માન્યતા અને અભિવ્યક્તિની આઝાદી, શિક્ષણ તથા સામાજિક ભાગીદારી અંગે ત્રીસ કલમ છે. તે દરેક દેશમાં સીધી અમલમાં મૂકી શકાય તેવી સંધિ નહીં, પરંતુ પછીના બંધનકારક કરારો અને રાષ્ટ્રીય કાયદાઓ માટે પ્રેરણા બની. વિવિધ પ્રદેશ અને કાનૂની પરંપરાના પ્રતિનિધિઓએ દસ્તાવેજ તૈયાર કર્યો; તે કોઈ એક દેશનું કાર્ય નહોતું.

આ દિવસે જાહેર શિક્ષણ, કાનૂની જાગૃતિ, પ્રદર્શન અને ભેદભાવ, દિવ્યાંગ અધિકાર, બાળ અધિકાર તથા વિસ્થાપિત લોકોના ગૌરવ અંગે ચર્ચા થાય છે. ભાષણ કરતાં વ્યવહારુ રક્ષણ અને ન્યાય સુધી પહોંચ વધારે મહત્વનાં છે. આ નિશ્ચિત 10 ડિસેમ્બરનો બિનધાર્મિક આંતરરાષ્ટ્રીય દિવસ છે; તેની કોઈ પૌરાણિક કથા કે ધાર્મિક વિધિ નથી.

ઓળખ કે પૃષ્ઠભૂમિથી પર સૌના સમાન માનવગૌરવ, સ્વતંત્રતા અને અધિકારનો સ્વીકાર.

અધિકાર શિક્ષણ, સામાજિક ચર્ચા, કાનૂની જાગૃતિ અને ભેદભાવ સામે સંકલ્પ; બિનધાર્મિક દિવસ.

વિશ્વભરમાં 10 ડિસેમ્બર; 1948માં પેરિસમાં સ્વીકારાયેલી માનવ અધિકારોની વિશ્વઘોષણાનું સ્મરણ.