ઇન્દિરા એકાદશી

ઇન્દિરા એકાદશી પિતૃઓના સ્મરણ સાથે ખાસ જોડાયેલી છે, કારણ કે તેની કથા રાજા ઇન્દ્રસેન અને તેમના સ્વર્ગસ્થ પિતાની છે. કથા એવી છે કે ઇન્દ્રસેન ધર્મનિષ્ઠ રાજા હતા. એક દિવસ નારદ મુનિ તેમના દરબારમાં આવ્યા. તેમણે રાજાને કહ્યું કે તમારા પિતા યમલોકમાં દુઃખ ભોગવે છે, કારણ કે તેમનું એક ધાર્મિક કર્તવ્ય અધૂરું રહી ગયું હતું. નારદજીએ ઇન્દ્રસેનને ઇન્દિરા એકાદશીનું વ્રત વિધિપૂર્વક કરવાની અને તેનું પુણ્ય પિતાને અર્પણ કરવાની સલાહ આપી. રાજાએ દશમથી જ વ્રતની તૈયારી કરી. તેમણે ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરી, પરિવાર સાથે એકાદશીનો ઉપવાસ કર્યો અને વ્રતનું પુણ્ય પિતાની મુક્તિ માટે અર્પણ કર્યું. કથા કહે છે કે આ ભક્તિથી રાજાના પિતા યમલોકમાંથી મુક્ત થયા અને ઉચ્ચ લોકમાં ગયા. ઘણાં પંચાંગોમાં આ એકાદશી પિતૃપક્ષમાં આવે છે, એટલે તેમાં વિષ્ણુભક્તિ અને પૂર્વજો પ્રત્યેની કૃતજ્ઞતા સહજ રીતે ભળી જાય છે. આથી પૂજા, ઉપવાસ, દાન અને પિતૃઓનું સ્મરણ આ વ્રતના મુખ્ય ભાગ છે.

ઇન્દિરા એકાદશી પિતૃપક્ષમાં આવે છે, અને આ વ્રત પોતાના માટે નહીં પણ પિતૃઓ માટે રખાય છે. તેનું પુણ્ય કુળના દિવંગત પૂર્વજોને અર્પણ થાય છે, અને એટલે જ તેનું સ્થાન પિતૃપક્ષમાં છે.

આ વ્રત ભાદરવા વદમાં, પિતૃપક્ષના દિવસોમાં આવે છે. તેનું પુણ્ય પરિવારના દિવંગત સ્વજનોને અર્પણ થાય છે. આ વ્રત શ્રાદ્ધને બદલે નહીં, પણ શ્રાદ્ધની સાથે રખાય છે.