જયા પાર્વતી વ્રત 2023

જયા પાર્વતી વ્રત હિંદુ પંચાંગ પ્રમાણે થતું વ્રત છે, અને તેની તારીખ તથા રીતરિવાજ પ્રદેશ અને સ્થાનિક પંચાંગ પ્રમાણે જુદાં હોઈ શકે છે.

જયા પાર્વતી વ્રત ગુજરાતમાં શિવ-પાર્વતીની આરાધનાનું પાંચ દિવસનું વ્રત છે. તેને ઘણી કુંવારી કન્યાઓ અને કેટલાક પરિવારોમાં પરિણીત મહિલાઓ પણ પાળે છે. જાણીતી વ્રતકથામાં એક બ્રાહ્મણ દંપતી સંતાનની ઇચ્છા રાખે છે અને તેમને વનમાં ઉપેક્ષિત શિવલિંગની પૂજા કરવાનું કહેવામાં આવે છે. બંને શ્રદ્ધાથી પૂજા શરૂ કરે છે. એક દિવસ ફૂલ લેવા ગયેલા પતિને સાપ કરડે છે અને તેઓ બેભાન થઈ પડે છે. પત્ની હિંમત હાર્યા વિના શિવજી અને પાર્વતીજીને પ્રાર્થના કરે છે. ભક્તિકથા મુજબ દેવદંપતી કૃપા કરે છે અને પતિને ફરી જીવન મળે છે. આ અડગ શ્રદ્ધાની કથા છે, સાપદંશની તબીબી સારવારનો પુરાવો નહીં.

અષાઢ સુદ તેરસથી સામાન્ય રીતે પાંચ દિવસ માતા પાર્વતીની પૂજા, ફૂલ, ગીતો અને પરિવાર પ્રમાણે વ્રતના નિયમો પાળવામાં આવે છે. કેટલાક ઘરોમાં વાસણ કે અંકુરિત અનાજનો શણગાર થાય છે અને અંતે જાગરણ તથા સમાપનવિધિ થાય છે. મીઠું કે કેટલીક વાનગીઓ ટાળવાના નિયમો જુદા હોય છે; આરોગ્યને જોખમમાં મૂકવું અથવા લગ્ન અંગે કન્યાઓ પર દબાણ કરવું ભક્તિની જરૂરિયાત નથી.

જયા પાર્વતી અને ગૌરી વ્રત સંબંધિત ગુજરાતી પરંપરાઓ છે, પરંતુ શરૂઆતની તિથિ હંમેશાં એકસરખી નથી. ગૌરી વ્રત ઘણી વાર અગિયારસથી અને જયા પાર્વતી તેરસથી શરૂ થાય છે. ડેટાબેઝની સૂર્યોદયની તેરસ માત્ર શરૂઆત બતાવે છે, આખા પાંચ દિવસ નહીં.

જયા પાર્વતી વ્રતનું મહત્ત્વ ભક્તિમાં, પરિવારની પરંપરામાં અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા આધ્યાત્મિક કે ઋતુ સંબંધી અર્થમાં રહેલું છે.

વ્રતમાં મીઠું છોડવામાં આવે છે, અને વેલા પર થતું કોઈ પણ શાક પણ ખવાતું નથી. જવારા એટલે નાના કૂંડામાં ઉગાડેલા ઘઉં. વ્રતના પાંચ દિવસ તે ઊગતા રહે છે, અને અંતે તેને પાણીમાં પધરાવાય છે. છેલ્લી રાત ગીતો ગાઈને જાગરણમાં વીતે છે, અને બીજી સવારે વ્રતનાં પારણાં થાય છે.

ગુજરાતમાં ખાસ કરીને અષાઢ સુદ તેરસથી શરૂ થતું પાંચ દિવસનું વ્રત; અગિયારસથી શરૂ થતા ગૌરી વ્રતથી અલગ રાખવું.