જયા પાર્વતી વ્રત

જયા પાર્વતી વ્રત ખાસ ગુજરાતનું, પાંચ દિવસનું વ્રત છે, જેમાં મા પાર્વતી અને ભગવાન શિવની પૂજા થાય છે. પરંપરાથી આ વ્રત ખાસ કરીને કુંવારી કન્યાઓ કરે છે, અને કેટલાક પરિવારોમાં પરણેલી સ્ત્રીઓ પણ કરે છે. આ વ્રતની જાણીતી કથા એક ભક્તિવાળા બ્રાહ્મણ દંપતીની છે. તેમને સંતાનની ઘણી ઝંખના હતી. તેમને વનમાં એક ઉપેક્ષિત શિવલિંગની પૂજા કરવાનો માર્ગ બતાવવામાં આવ્યો. પૂજા માટે ફૂલ વીણવા ગયા ત્યારે પતિને સાપ કરડ્યો અને તે ઢળી પડ્યા. પત્ની નિરાશ ન થઈ. તેણે શિવ-પાર્વતીને દિલથી પ્રાર્થના કરી અને ભક્તિ ચાલુ રાખી. કથા એવી છે કે તેની અડગ શ્રદ્ધાથી પતિ ફરી જીવતા થયા, અને શિવ-પાર્વતીએ એ ઘરને આશીર્વાદ આપ્યા. ત્યારથી આ કથા સારા દાંપત્ય, યોગ્ય જીવનસાથી અને પરિવારના કલ્યાણ માટેના વ્રત સાથે જોડાઈ ગઈ. વ્રતના દિવસોમાં કન્યાઓ મીઠું અને અમુક ખાવાની વસ્તુઓ છોડે છે, મા પાર્વતીની પૂજા કરે છે, સાદું અને નિયમવાળું ભોજન લે છે, અને અંતે ઉજવણી સાથે વ્રત પૂરું કરે છે. ગુજરાતમાં જયા પાર્વતી વ્રત અષાઢ મહિનાના ગૌરી વ્રતની મોટી પરંપરા સાથે નજીકથી જોડાયેલું છે.

જયા પાર્વતી વ્રતનું મહત્ત્વ ભક્તિમાં, પરિવારની પરંપરામાં અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા આધ્યાત્મિક કે ઋતુ સંબંધી અર્થમાં રહેલું છે.

વ્રતમાં મીઠું છોડવામાં આવે છે, અને વેલા પર થતું કોઈ પણ શાક પણ ખવાતું નથી. જવારા એટલે નાના કૂંડામાં ઉગાડેલા ઘઉં. વ્રતના પાંચ દિવસ તે ઊગતા રહે છે, અને અંતે તેને પાણીમાં પધરાવાય છે. છેલ્લી રાત ગીતો ગાઈને જાગરણમાં વીતે છે, અને બીજી સવારે વ્રતનાં પારણાં થાય છે.