કબીર જયંતી

કબીર જયંતી પંદરમી સદીના કવિ અને સંત કબીરની યાદમાં ઊજવાય છે. તેમની વાણીએ દેખાડાના કર્મકાંડ, સમાજના અભિમાન અને જ્ઞાતિ કે ધર્મના નામે પડતા ભેદભાવ પર સીધો પ્રહાર કર્યો. કબીરના જીવન વિશે ભક્તોમાં અનેક કથાઓ ચાલે છે, પણ તેમને સૌથી સ્પષ્ટ રીતે તેમની વાણી જ ઓળખાવે છે. એ વાણી વારંવાર બહારના દેખાવ પરથી નજર હટાવીને ઈશ્વરના સીધા અનુભવ, પ્રામાણિક મહેનત, કરુણા અને એક પરમાત્માના સ્મરણ તરફ વાળે છે. કબીરે પંડિતો કે દરબારની ભાષામાં નહીં, પણ સામાન્ય લોકોની રોજની બોલીમાં કહ્યું. એટલે તેમના દોહા અને ભજન મોઢેમોઢે આખા ઉત્તર ભારતમાં ફેલાઈ ગયાં. હિંદુ ભક્તિ પરંપરા અને શીખ પરંપરા બંનેએ તેમની રચનાઓ સાચવી છે અને તેમને આદર આપ્યો છે. ગુરુ ગ્રંથ સાહિબમાં પણ તેમનાં કેટલાંક પદ છે. આ દિવસે ભજન અને સત્સંગ થાય છે, કબીરવાણીનો પાઠ થાય છે, અને ઓળખ કે વિધિ કરતાં સત્ય અને અંદરના પરિવર્તનને ઊંચું સ્થાન આપતા માર્ગ પર મનન થાય છે.

કબીર જયંતી ભક્તિ અને કુટુંબની પરંપરાનો દિવસ છે, અને તેની સાથે આધ્યાત્મિક તેમ જ ઋતુનો અર્થ પણ જોડાયેલો છે.

કબીરના દોહા ગવાય છે, અને એ ગાન જ આ દિવસની ઊજવણી છે, કારણ કે કબીરની ન કોઈ મૂર્તિ છે, ન કોઈ વિધિ. કબીરપંથી મઠોમાં સત્સંગ અને ભંડારો થાય છે. ગુજરાતમાં લોકો કબીરને કોઈ પંથ દ્વારા જેટલા ઓળખે છે, એટલા જ ભજનની પરંપરા દ્વારા પણ ઓળખે છે.