કજરી તીજ

કજરી તીજ ચોમાસામાં આવતો સ્ત્રીઓનો તહેવાર છે. રાજસ્થાન, ઉત્તર પ્રદેશ, મધ્ય પ્રદેશ અને આસપાસના પ્રદેશોમાં તે ખાસ ઉજવાય છે. આ તીજ રક્ષાબંધન પછી, શ્રાવણ વદ ત્રીજે આવે છે. તેનું નામ કજરી લોકગીતોની પરંપરા પરથી પડ્યું છે. આ ગીતોમાં વરસાદનાં વાદળ, વિરહ, ઝુરાપો, પરિવારનો પ્રેમ અને ચોમાસામાં પિયર જવાની વાત વારંવાર આવે છે. પૂજા મોટે ભાગે મા પાર્વતી કે તીજ માતાની થાય છે, અને સ્ત્રીઓ દાંપત્યજીવનના સુખ માટે પ્રાર્થના કરે છે. આ દિવસે સ્ત્રીઓ ઉપવાસ કરે છે, મહેંદી મૂકે છે, સારાં કપડાં પહેરીને શણગાર કરે છે અને ભેગી થઈને કજરી ગીતો ગાય છે. એટલે આ દિવસ ભક્તિની સાથે ગામડાંની ચોમાસાની સંસ્કૃતિ સાથે પણ ઊંડો જોડાયેલો છે. કેટલાક સમાજોમાં લીમડાના ઝાડ કે ડાળીની વિધિપૂર્વક પૂજા થાય છે. શું રાંધવું, કયાં ગીત ગાવાં અને ઉપવાસ કેવી રીતે છોડવો, એ બધું સ્થાનિક રિવાજ પ્રમાણે નક્કી થાય છે.

કજરી તીજનું મહત્ત્વ ભક્તિમાં, પરિવારની પરંપરામાં અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા આધ્યાત્મિક કે ઋતુ સંબંધી અર્થમાં રહેલું છે.

પરિણીત સ્ત્રીઓ પતિ માટે આ વ્રત કરે છે, અને કુંવારી કન્યાઓ સારો વર મળે એ માટે. ચંદ્રનાં દર્શન કર્યા પછી, મોટે ભાગે સત્તુ અને ઘી ખાઈને ઉપવાસ છોડાય છે.