કેવડા ત્રીજ

કેવડા ત્રીજ ભાદરવા સુદ ત્રીજે થતા હરતાલિકા કે ગૌરી વ્રતનું ગુજરાતી સ્વરૂપ છે. આ દિવસના કેન્દ્રમાં માતા પાર્વતીનો ભગવાન શિવને જ પરણવાનો દૃઢ સંકલ્પ છે. જાણીતી કથા એવી છે કે પાર્વતીજીના પિતા તેમનાં લગ્ન બીજે કરવા માગતા હતા. ત્યારે તેમની સખી તેમને વનમાં લઈ ગઈ, જેથી પાર્વતીજી પોતે પસંદ કરેલું તપ ચાલુ રાખી શકે. પાર્વતીજીએ શિવજીનું સ્વરૂપ બનાવીને કે તેમની પૂજા કરીને તપ ચાલુ રાખ્યું, અને અડગ રહ્યાં. અંતે ભગવાન શિવે તેમની ભક્તિ સ્વીકારી અને લગ્ન માટે હા પાડી. ગુજરાતમાં સુગંધી કેવડાના ફૂલ પરથી આ વ્રતને કેવડા ત્રીજ કહે છે, અને પૂજામાં કેવડો ચડાવાય છે. સૌભાગ્યવતી સ્ત્રીઓ પરિવારના સુખ અને સંપ માટે પ્રાર્થના કરે છે, અને કુંવારી કન્યાઓ પરંપરા પ્રમાણે સારો જીવનસાથી મળે એવી પ્રાર્થના કરે છે. ઉપવાસ, શિવ-પાર્વતીની પૂજા, કથા, આરતી અને ફૂલ ચડાવવાં સામાન્ય છે. શું ખવાય અને શું ન ખવાય, તેના નિયમો દરેક ઘરમાં જુદા હોય છે.

કેવડા ત્રીજનું મહત્ત્વ ભક્તિમાં, પરિવારની પરંપરામાં અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા આધ્યાત્મિક કે ઋતુ સંબંધી અર્થમાં રહેલું છે.

સૌભાગ્યવતી સ્ત્રીઓ આખો દિવસ અને આખી રાત અન્ન લીધા વગર આ વ્રત કરે છે, અને કડક રીતે કરનારી સ્ત્રીઓ પાણી પણ પીતી નથી. કેવડો ચોમાસામાં ખીલે છે. એક કથા પ્રમાણે શિવજીને કેવડો ચડતો નથી, પણ આ વ્રતમાં એ જ કેવડો શિવલિંગ પર ચડાવાય છે. બીજા દિવસે સવારે ઉપવાસનાં પારણાં થાય છે.