કેવડા ત્રીજ 2016

કેવડા ત્રીજ હિંદુ પંચાંગ પ્રમાણે ઉજવાતો તહેવાર છે, અને તેની તારીખ તથા રીતરિવાજ પ્રદેશ અને સ્થાનિક પંચાંગ પ્રમાણે જુદાં હોઈ શકે છે.

કેવડા ત્રીજ ગુજરાતમાં ભાદરવા સુદ ત્રીજે શિવ-પાર્વતીની આરાધનાનું વ્રત છે અને હરતાલિકા પરંપરા સાથે જોડાયેલી છે. જાણીતી કથામાં પાર્વતીજી તપ કરીને શિવજીને પતિરૂપે મેળવવાનો સંકલ્પ કરે છે. તેમના પરિવારમાં બીજા લગ્નસંબંધની વાત થતાં પાર્વતીજીની સખી તેમને ગુપ્ત રીતે વનમાં લઈ જાય છે, જેથી તેઓ નિર્વિઘ્ને સાધના કરી શકે. પાર્વતીજી કુદરતી સામગ્રીથી શિવજીનું પ્રતીક બનાવી ફૂલ-પાંદડાં અર્પણ કરે છે અને અડગ ભક્તિ રાખે છે.

અંતે શિવજી પ્રસન્ન થઈ પાર્વતીજીનો સંકલ્પ સ્વીકારે છે અને ધાર્મિક કથા તેમના વિવાહમાં પૂર્ણ થાય છે. ‘હરતાલિકા’ નામને સખી પાર્વતીજીને લઈ ગઈ તેની સાથે જોડવામાં આવે છે, જ્યારે ગુજરાતમાં સુગંધી કેવડાના ફૂલના અર્પણથી ‘કેવડા ત્રીજ’ નામ પ્રચલિત છે. જુદી કથાઓની વાતચીત અને ઘટનાઓમાં ફેરફાર મળે છે; આ સાબિત જીવનચરિત્ર નહીં.

ભક્તો ફૂલ, આરતી, કથા અને પ્રાર્થના સાથે શિવ-પાર્વતીનું પૂજન કરે છે. પરિણીત મહિલાઓ દાંપત્ય સુખ માટે તથા યુવતીઓ શુભ ભવિષ્ય માટે પ્રાર્થના કરે છે. ઉપવાસના આહાર અને પાણીના નિયમો ઘર પ્રમાણે જુદા છે; જોખમી ઉપવાસ ફરજિયાત નથી. સૂર્યોદયની ત્રીજ ઉપરાંત સ્થાનિક પૂજાનો સમય પણ તપાસવો.

કેવડા ત્રીજનું મહત્ત્વ ભક્તિમાં, પરિવારની પરંપરામાં અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા આધ્યાત્મિક કે ઋતુ સંબંધી અર્થમાં રહેલું છે.

સૌભાગ્યવતી સ્ત્રીઓ આખો દિવસ અને આખી રાત અન્ન લીધા વગર આ વ્રત કરે છે, અને કડક રીતે કરનારી સ્ત્રીઓ પાણી પણ પીતી નથી. કેવડો ચોમાસામાં ખીલે છે. એક કથા પ્રમાણે શિવજીને કેવડો ચડતો નથી, પણ આ વ્રતમાં એ જ કેવડો શિવલિંગ પર ચડાવાય છે. બીજા દિવસે સવારે ઉપવાસનાં પારણાં થાય છે.

ભાદરવા સુદ ત્રીજનો ગુજરાતી હરતાલિકા સંબંધિત વ્રત, જેમાં કેવડાનાં ફૂલનું વિશેષ મહત્ત્વ છે.