લોસર

લોસર તિબેટ અને હિમાલયના બૌદ્ધોનું નવું વર્ષ છે. લદ્દાખમાં અને તિબેટી સંસ્કૃતિવાળા બીજા સમાજોમાં તે ઉજવાય છે. તેમાં ઋતુ બદલાય ત્યારે ઉજવાતા જૂના નવા વર્ષના રિવાજો અને બૌદ્ધ પૂજાવિધિ બંને ભળેલાં છે. લોસર પહેલાંના દિવસોમાં ઘર અને મઠ ખૂણેખૂણેથી સાફ થાય છે. બને ત્યાં સુધી દેવું ચૂકવી દેવાય છે અને અધૂરાં કામ પૂરાં કરી લેવાય છે. ખાસ વાનગીઓ બને છે, અને જૂના વર્ષનું બધું અશુભ પાછળ છોડી દેવાનો ભાવ રખાય છે. મઠોમાં પ્રાર્થના અને રક્ષાની વિધિઓ થાય છે. ઘરોમાં પરિવાર પૂજામાં અર્પણ ધરે છે, દીવા કરે છે, સગાંસંબંધીને ત્યાં જાય છે અને એકબીજાને સુખશાંતિ અને સમૃદ્ધિની શુભેચ્છા આપે છે. ખાપ્સે જેવી પરંપરાગત વાનગીઓ બને છે, અને ઘણી જગ્યાએ નૃત્ય, સંગીત અને સમાજના મેળાવડા પણ થાય છે. પહેલા દિવસો મોટે ભાગે પૂજાપાઠ અને પરિવાર માટે હોય છે, પછી બહારની ઉજવણી શરૂ થાય છે. લોસરનો મૂળ ભાવ નવી શરૂઆતનો છે. સાફ ઘર, સ્પષ્ટ સંકલ્પ, ગુરુઓ અને દેવતાઓ પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા અને આવતા વર્ષમાં આરોગ્ય, સંપ અને સૌભાગ્યની આશા સાથે લોકો નવા વર્ષમાં પ્રવેશે છે.

લોસર ઉજવનારા સમાજ માટે આ દિવસ ખાસ છે, કારણ કે તેનાથી ધર્મ, પરિવાર અને સંસ્કૃતિની પરંપરા પેઢી દર પેઢી ટકી રહે છે.

ઘર આખું સાફ થાય છે અને રસોડામાંથી જૂના વર્ષની મેશ ઝાડી નખાય છે. લોસરની બે રાત પહેલાં ગુથુક ખવાય છે. નવ વસ્તુમાંથી બનતા આ સૂપમાં લોટના ગોળા હોય છે, અને તેમાં સંતાડેલી નાની વસ્તુઓ ખાનાર વિશે કંઈક કહે છે. જે ગુથુક વધે તે વર્ષની બધી બલા સાથે ઘર બહાર ફેંકી દેવાય છે. મઠોમાં મહોરાં પહેરીને ચામ નૃત્ય થાય છે, અને ત્રણ દિવસ સુધી પરિવારો એકબીજાને ઘેર મળવા જાય છે.

લોસર તિબેટમાં ઉજવાય છે. ભારતમાં તિબેટી વસાહતો ઉપરાંત લદ્દાખ, સિક્કિમ, અરુણાચલ અને હિમાચલની ખીણોમાં તે ઉજવાય છે. લદ્દાખનું પોતાનું લોસર બે મહિના વહેલું આવે છે. કહેવાય છે કે 14મી સદીના એક રાજાએ શિયાળામાં ચડાઈ પર નીકળતાં પહેલાં લોસર વહેલું ઉજવી લીધું, અને ત્યાર પછી તે ક્યારેય પાછું ખસેડાયું નહીં. ભૂતાનમાં પણ તે લોસરના નામે જ ઉજવાય છે, અને નેપાળના શેરપા અને તામાંગ સમાજ પોતપોતાનું લોસર ઉજવે છે.