મોહરમ · આશુરા

આશુરા ઇસ્લામી વર્ષના પહેલા મહિના મોહરમની દસમી તારીખે આવે છે, અને તેની સાથે એકથી વધુ મહત્ત્વના અર્થ જોડાયેલા છે. શિયા મુસ્લિમો માટે તે સૌથી પહેલાં ઇમામ હુસૈનના શોકનો દિવસ છે. પયગંબર મુહમ્મદ સાહેબના દોહિત્ર ઇમામ હુસૈન ઈસવી સન 680માં કરબલામાં પોતાના નાનકડા કાફલાના સાથીઓ સાથે શહીદ થયા. જે રાજસત્તાને તેઓ અન્યાયી માનતા હતા, તેની આગળ નમવાની તેમણે ના પાડી હતી. તેમની આ અડગતા નૈતિક હિંમત, બલિદાન અને જુલમ સામે ઊભા રહેવાનું કાયમી પ્રતીક બની. મજલિસ, મરસિયા અને જુલૂસ દ્વારા કરબલાને યાદ કરાય છે, અને જુદા જુદા સમાજોમાં રીતો જુદી છે. સુન્ની પરંપરામાં આશુરાના દિવસે મરજિયાત રોઝો પણ રખાય છે. હદીસોમાં આ રોઝાને હજરત મૂસા અને ઇઝરાયલીઓને ફિરઓનથી મળેલા છુટકારા બદલ આભાર સાથે જોડવામાં આવ્યો છે. આ પરંપરાઓમાં જુદી જુદી વાત પર ભાર મુકાતો આવ્યો છે. એટલે આશુરા કરબલાની ગમગીન યાદનો દિવસ પણ છે, અને રોઝો રાખીને યાદ કરવાનો દિવસ પણ. બંનેમાં ઈમાન, ન્યાય, ધીરજ અને અલ્લાહ આગળ પોતાનાં કર્મોનો જવાબ આપવાની જવાબદારી જેવાં મૂલ્યો સહિયારાં છે.

મોહરમ અને આશુરા પાળનાર સમુદાય માટે આ દિવસો મહત્ત્વના છે, અને તેનાથી ધર્મ, પરિવાર અને સંસ્કૃતિની પરંપરા જળવાઈ રહે છે.

મોહરમની પહેલી દસ રાત મજલિસ ભરાય છે, અને તેમાં કરબલાની ઘટનાઓ ફરી વર્ણવાય છે. જુલૂસમાં અલમ અને તાજિયા નીકળે છે. તાજિયા એટલે ઇમામ હુસૈનના મકબરાની પ્રતિકૃતિ. સાથે માતમ થાય છે. રસ્તા પર પાણી અને શરબત વહેંચાય છે, કારણ કે કરબલામાં શહાદત પહેલાં પાણી બંધ કરી દેવાયું હતું.

આ બે રીતો એક જ વાતનાં બે રૂપ નથી. એક જનાજા જેવો શોક છે, તો બીજો રોઝો. લખનઉ, હૈદરાબાદ, કરાચી અને અખાતના દેશોમાં શિયા જુલૂસ જાહેરમાં અને ખૂબ મોટા પાયે નીકળે છે. ઇન્ડોનેશિયા અને ઉત્તર આફ્રિકાના મોટા ભાગમાં આ દિવસ રોઝા સિવાય ખાસ કંઈ વગર પસાર થાય છે.