નિર્જળા એકાદશી

નિર્જળા એકાદશીને ભીમસેની એકાદશી કે પાંડવ એકાદશી પણ કહે છે, કારણ કે તેની કથા ભીમ સાથે જોડાયેલી છે. કથા એવી છે કે યુધિષ્ઠિર, અર્જુન, નકુલ, સહદેવ, કુંતી અને દ્રૌપદી નિયમિત એકાદશી કરતાં. ભીમને ભૂખ બહુ લાગતી, એટલે તેમનાથી ઉપવાસ થતો નહીં. વર્ષની ચોવીસ એકાદશી પોતે કરી શકશે એવો દેખાવ કરવાને બદલે તેઓ માર્ગ પૂછવા વ્યાસ મુનિ પાસે ગયા. વ્યાસજીએ તેમને જેઠ સુદ અગિયારસનું વ્રત ખૂબ કડક રીતે, પરંપરા પ્રમાણે અન્ન અને પાણી વગર, કરવાનું કહ્યું. તેમણે સમજાવ્યું કે સાચા મનથી કરેલું આ એક વ્રત વર્ષની બધી એકાદશીનું પુણ્ય આપે છે. ભીમે આ કઠણ વ્રત સ્વીકાર્યું, અને તેથી જ આ એકાદશી ભીમસેની અને પાંડવ એકાદશી તરીકે જાણીતી બની. આ કથા પોતાની મર્યાદા પ્રામાણિકપણે સ્વીકારવાની અને દૃઢ ભક્તિની શીખ આપે છે. વ્રત ઘણું કઠણ છે, એટલે ઘણા ભક્તો પોતાની તબિયત અને શક્તિ પ્રમાણે તેમાં છૂટ લે છે, પણ પ્રાર્થના, વિષ્ણુપૂજા અને બારસે પારણાં છોડતા નથી.

ચોવીસ એકાદશીમાં આ સૌથી કઠણ છે. સૂર્યોદયથી બીજા દિવસના પારણાં સુધી પાણી પણ લેવાતું નથી. ભીમથી બાકીની ત્રેવીસ એકાદશી થતી નહોતી, એટલે તેમને કહેવાયું કે આ એક એકાદશી બધીની બરાબર ગણાશે. આથી જ તેને ભીમસેની એકાદશી પણ કહે છે. વ્રત જેઠ મહિનામાં આવે છે, જે વર્ષનો સૌથી ગરમ મહિનો છે, અને એ જ તો આ વ્રતનો મર્મ છે.

નિર્જળા એટલે પાણી વગરનું. સૂર્યોદયથી બીજી સવારના પારણાં સુધી કશું જ મોંમાં મુકાતું નથી, અને જેઠમાં એ દિવસ વર્ષના સૌથી ગરમ દિવસોમાંનો એક હોય છે. બીજી કોઈ એકાદશી ન કરનારા લોકો પણ આ એકાદશી કરે છે. સૌથી વધુ અધૂરી પણ આ જ એકાદશી થાય છે. કોઈ પાણી લઈ લે છે, તો કોઈ સાંજે ઉપવાસ છોડી દે છે, અને એને પૂરું વ્રત કોઈ ગણતું નથી. આ દિવસે પાણીનું દાન બીજા કોઈ પણ દિવસ કરતાં વધારે થાય છે.