પરિવર્તિની એકાદશી

પરિવર્તિની એકાદશી ચાતુર્માસમાં આવે છે. માન્યતા છે કે યોગનિદ્રામાં પોઢેલા ભગવાન વિષ્ણુ આ દિવસે પડખું ફેરવે છે, અને એ પરથી જ એનું નામ પરિવર્તિની પડ્યું. એને વામન એકાદશી અને પાર્શ્વ એકાદશી પણ કહે છે, અને આ દિવસ સાથે ભગવાનના વામન અવતાર અને રાજા બલિની કથા જોડાયેલી છે. કથા એવી છે કે નાના કદના બ્રાહ્મણ વામને રાજા બલિ પાસે માત્ર ત્રણ ડગલાં જમીન માગી. પછી તેમણે વિરાટ રૂપ ધારણ કર્યું અને બે ડગલાંમાં ધરતી અને સ્વર્ગ માપી લીધાં. ત્રીજા ડગલા માટે બલિએ નમ્રતાથી પોતાનું મસ્તક ધરી દીધું. રાજાની આ શરણાગતિથી પ્રસન્ન થઈને ભગવાન વિષ્ણુએ તેને માન અને રક્ષણ આપ્યાં. એટલે આ એકાદશીમાં ચાતુર્માસની ભક્તિની સાથે નમ્રતા, આપેલું વચન પાળવાની અને અહંકાર છોડવાની શીખ પણ છે. ભક્તો ભગવાન વિષ્ણુ કે વામન ભગવાનની પૂજા કરે છે, અનાજ ખાધા વગર ઉપવાસ કરે છે, તુલસી ધરાવે છે, દાન કરે છે, અને બારસે પારણાં કરીને વ્રત પૂરું કરે છે.

માન્યતા છે કે પોઢેલા ભગવાન વિષ્ણુ આ દિવસે પડખું ફેરવે છે, એટલે નામ પરિવર્તિની. એ ચાતુર્માસની અડધી મજલની નિશાની છે. એને પાર્શ્વ એકાદશી પણ કહે છે. બીજે દિવસે, ભાદરવા સુદ બારસે, વામન જયંતી છે.

ચાતુર્માસની અધવચ્ચે આવતો આ ઉપવાસ બીજી એકાદશીઓ જેવો જ હોય છે. આ એકાદશીએ દહીં અને ભાત દાનમાં અપાય છે.