પાસઓવર · પેસાખ

પાસઓવર અથવા પેસાખ ઇજિપ્તની ગુલામીમાંથી નીકળી જવાની યાદનો યહૂદી તહેવાર છે. તોરાહની કથા એવી છે કે ઇઝરાયલીઓ ઇજિપ્તમાં આકરી ગુલામી વેઠતા હતા. મૂસાએ ફારુન સામે જઈને તેમની મુક્તિ માગી. પછી દેશ પર એક પછી એક આફતો આવી. છેલ્લી આફત પહેલાં ઇઝરાયલી ઘરોએ પોતાનાં બારણાં પર નિશાની કરી અને ઉતાવળે ભોજન કર્યું. વિનાશ એ ઘરોને અડ્યા વગર આગળ નીકળી ગયો, અને તહેવારનું નામ આ ‘પાસ ઓવર’ પરથી છે. અંતે ફારુને લોકોને જવા દીધા. તેઓ સમુદ્ર પાર કરીને નીકળી ગયા, અને ત્યાંથી ઈશ્વર સાથેના કરાર અને એક પ્રજા બનવાની યાત્રા શરૂ થઈ. તહેવારના કેન્દ્રમાં સેડર છે, એટલે કે નક્કી ક્રમથી થતું કુટુંબનું ભોજન. તેમાં પાઠ, પ્રશ્નો, પ્રતીકરૂપ વાનગીઓ અને ગીતો દ્વારા આ કથા ફરી કહેવાય છે. ખમીર વગરની રોટલી મત્ઝા નીકળતી વખતની ઉતાવળ યાદ કરાવે છે, અને કડવી ભાજી ગુલામીની કડવાશ. પાસઓવર ઇતિહાસને દરેકની પોતાની યાદ બનાવી દે છે. દરેક પેઢીને કહેવાય છે કે તમે પોતે ગુલામીમાંથી નીકળ્યા છો એમ માનો, અને મુક્તિ, જવાબદારી અને પીડિતો પ્રત્યેની કરુણાનું મૂલ્ય સમજો.

પાસઓવર તેને પાળનારા સમાજ માટે મહત્ત્વનો તહેવાર છે, અને તેનાથી ધર્મ, કુટુંબ અને સંસ્કૃતિની પરંપરા પેઢી દર પેઢી ટકી રહે છે.

આખું અઠવાડિયું ખમીરવાળી રોટલી ખવાતી નથી, અને તહેવાર પહેલાં ઘરમાં તેની શોધ થાય છે. સેડરની થાળીમાં કડવી ભાજી, મીઠાનું પાણી, હાડકું અને ખારોસેત મુકાય છે. આ દરેક વસ્તુ ફક્ત ખવાતી નથી, તેનો અર્થ પણ સમજાવાય છે. વાઇનના ચાર પ્યાલા પીવાય છે, અને પાંચમો પ્યાલો ભરીને એમ જ મૂકી રખાય છે.

ઇઝરાયલમાં તહેવાર સાત દિવસ ચાલે છે, અને દેશ બહાર વસતા યહૂદીઓમાં આઠ દિવસ. અશ્કેનાઝી રિવાજમાં કિત્નિયોત, એટલે કે ચોખા, મકાઈ અને કઠોળ પણ ખવાતાં નથી. સેફાર્દી અને મિઝરાહી રિવાજમાં તેની છૂટ છે. એટલે નિયમ એક જ હોવા છતાં અશ્કેનાઝી અને સેફાર્દી ઘરોમાં પાસઓવરનું ભોજન ઘણું જુદું દેખાઈ શકે છે.