પતેતી

પારસી પરંપરામાં પતેતી વર્ષના અંતે આવતો પસ્તાવા અને આત્મચિંતનનો દિવસ છે. ‘પતેત’ એટલે પસ્તાવો. આ દિવસે લોકો પોતાની ભૂલો યાદ કરે છે, માફી માગે છે અને ચોખ્ખા મને નવા વર્ષમાં પ્રવેશવાની તૈયારી કરે છે. ભારતમાં ઘણી વાર પારસી નવા વર્ષની ઉજવણીને જ પતેતી કહેવાય છે, એટલે ગૂંચવણ થાય છે. પરંપરા પ્રમાણે તો પારસી સમાજના કેલેન્ડરમાં ચિંતનનો આ દિવસ નવરોઝ પહેલાં આવે છે. આ દિવસની પ્રાર્થનામાં મનની શુદ્ધિ, સાચું આચરણ અને એકબીજા સાથે મનમેળની વાત હોય છે. પરિવારો ઘરની સાફસફાઈ કરે છે, ગુજરી ગયેલાં સ્વજનોને યાદ કરે છે, દાન કરે છે અને પછી આવતા નવા વર્ષની ઉજવણીની તૈયારી કરે છે. આમ મનનો ભાવ આત્મચિંતનથી નવી શરૂઆત તરફ વળે છે. પારસી ધર્મ સારા વિચાર, સારી વાણી અને સારાં કર્મ પર ખાસ ભાર મૂકે છે. એટલે પતેતી વર્ષમાં એક વાર થોભીને પોતાની ઊણપ જોવાનો અને વધુ પ્રામાણિકતા તથા જવાબદારીથી ફરી શરૂઆત કરવાનો દિવસ છે.

પતેતી પારસી સમાજ માટે મહત્ત્વનો દિવસ છે. તેનાથી ધાર્મિક, કૌટુંબિક અને સાંસ્કૃતિક પરંપરા જળવાઈ રહે છે.

આ દિવસે અગિયારીમાં કે ઘરે પતેત પ્રાર્થના બોલાય છે. પતેતી ઉજવણીનો નહીં, આત્મચિંતનનો દિવસ છે. ઉજવણી તો બીજા દિવસે નવરોઝે થાય છે. ભારતમાં આ બંને દિવસ લગભગ એકમેકમાં ભળી ગયા છે, અને લોકો જે શુભેચ્છા મોકલે છે તે ઘણી વાર બંને દિવસ માટે હોય છે.

ભારતમાં ‘પતેતી’ શબ્દ મોટે ભાગે પારસી નવા વર્ષ માટે જ વપરાય છે, પણ પતેતી નવું વર્ષ નથી. નવું વર્ષ એટલે નવરોઝ, જે પતેતીના બીજા દિવસે આવે છે. આ ગૂંચવણ જૂની છે અને હવે છાપાંથી લઈને શુભેચ્છાઓ સુધી લગભગ બધે જોવા મળે છે. ભારતના મોટા ભાગના પારસીઓ શહેનશાહી ગણતરી પાળે છે, જેમાં પતેતી અને નવરોઝ ઓગસ્ટમાં આવે છે. માર્ચમાં દિવસ અને રાત સરખાં થાય એ દિવસે ઊજવાતો નવરોઝ એનાથી જુદો તહેવાર છે.