રામ નવમી

રામ નવમી શ્રીરામના જન્મનો તહેવાર છે. વૈષ્ણવ પરંપરામાં શ્રીરામ ભગવાન વિષ્ણુનો સાતમો અવતાર મનાય છે, અને તેઓ અયોધ્યાના રાજકુમાર હતા. રામાયણની કથા એવી છે કે રાજા દશરથને વારસની ઝંખના હતી. ઋષિઓના માર્ગદર્શનથી તેમણે યજ્ઞ કર્યો. યજ્ઞમાંથી મળેલો દિવ્ય પ્રસાદ રાણીઓમાં વહેંચાયો. રાણી કૌશલ્યાની કૂખે શ્રીરામનો જન્મ થયો, અને બીજી રાણીઓની કૂખે ભરત, લક્ષ્મણ અને શત્રુઘ્ન જન્મ્યા. આગળ જતાં વનવાસમાં પણ શ્રીરામે ધર્મનો માર્ગ ન છોડ્યો. હનુમાનજી અને વાનરસેના સાથે મળીને તેમણે રાવણ પર વિજય મેળવ્યો અને અયોધ્યા પાછા ફર્યા. એટલે જ શ્રીરામ સદાચારના અને પ્રજા પ્રત્યે જવાબદાર રાજાના આદર્શ મનાય છે. રામ નવમીએ ભક્તો ખાસ કરીને શ્રીરામના જન્મની ઘડીને યાદ કરે છે. રામાયણ અને રામચરિતમાનસનો પાઠ થાય છે કે કથા સંભળાય છે, રામધૂન બોલાય છે અને પૂજા થાય છે. ઘણી જગ્યાએ બાળસ્વરૂપ શ્રીરામને પારણામાં પધરાવાય છે. અયોધ્યા રામ નવમીની ઉજવણીનાં સૌથી મહત્ત્વનાં સ્થાનોમાંનું એક છે.

ભક્તિ, પરિવારની પરંપરા અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા આધ્યાત્મિક કે ઋતુના અર્થને કારણે રામ નવમીનું મોટું મહત્ત્વ છે.

રામ નવમી પહેલાંના દિવસોમાં રામાયણનો પાઠ એ રીતે ચલાવાય છે કે શ્રીરામના જન્મનો પ્રસંગ નોમના દિવસે બરાબર બપોરે આવે. પારણું મૂકીને ઝુલાવાય છે. ગોળના પાણીમાં મરી અને એલચી નાખીને પાનકમ બને છે અને સૌને વહેંચાય છે. ઘણા લોકો સવારથી ઉપવાસ રાખે છે અને આ પાનકમથી જ પારણાં કરે છે.

સૌથી મોટી ઉજવણી અયોધ્યામાં થાય છે, જ્યાં મેળો ભરાય છે. બિહાર અને ઉત્તર ભારતમાં રામનવમીની શોભાયાત્રાઓ નીકળે છે. મહારાષ્ટ્રનાં મંદિરોમાં બપોરે પારણું ઝુલાવાય છે. તમિલનાડુમાં ગોળ અને મરીનું પાનકમ બને છે, જે ગરમીમાં રાહત આપે છે. આ દિવસે ચૈત્રી નવરાત્રિ પૂરી થાય છે, એટલે તેની પહેલાંના નવ દિવસ પણ પળાય છે.