રોશ હશાના

રોશ હશાના યહૂદીઓનું નવું વર્ષ છે. તેની સાથે વર્ષના સૌથી પવિત્ર દિવસો શરૂ થાય છે, જે પોતાની ભૂલો પર વિચાર કરવાના અને સાચા માર્ગે પાછા વળવાના દિવસો છે. યહૂદી પરંપરા આ દિવસને સૃષ્ટિની રચનાનો આનંદ પણ માને છે અને ઈશ્વરના ન્યાયનો સમય પણ. એટલે લોકો વીતેલા વર્ષનો હિસાબ માંડે છે અને હવેથી જીવનમાં શું બદલવું તે વિચારે છે. આ દિવસની સૌથી ખાસ વિધિ શોફાર વગાડવાની છે. શોફાર મોટે ભાગે ઘેટાના શિંગડામાંથી બને છે, અને તેનો તીણો અવાજ અંતરાત્માને જગાડવા માટે હોય છે. સિનેગોગની પ્રાર્થનાઓમાં ઈશ્વરની સત્તા, સ્મરણ અને પોતાનાં કર્મોના હિસાબની વાત આવે છે. ઘરે જમવામાં મોટે ભાગે મધમાં બોળેલાં સફરજન હોય છે, અને એવી બીજી વાનગીઓ પણ, જે વર્ષ મીઠું જાય એવી આશા બતાવે છે. કેટલાક સમાજો તશ્લિખ વિધિ કરે છે, જેમાં વહેતા પાણી પાસે જઈને પોતાની ભૂલો પ્રતીક રૂપે ફેંકી દેવાય છે. રોશ હશાના આનંદનો તહેવાર છે, પણ બેફિકરાઈનો નહીં. આનંદની સાથે આત્મપરીક્ષણ, માફી અને બગડેલા સંબંધો સુધારવાનો નિર્ણય પણ જોડાયેલો છે. આ દિવસથી પ્રાયશ્ચિત્તના દસ દિવસ શરૂ થાય છે, જે યોમ કિપ્પુર સુધી ચાલે છે.

રોશ હશાના યહૂદી સમાજ માટે મહત્ત્વનો દિવસ છે, અને તે ધર્મ, પરિવાર અને સંસ્કૃતિની પરંપરા પેઢી દર પેઢી જાળવી રાખે છે.

બે દિવસના આ તહેવારમાં શોફાર, એટલે કે ઘેટાનું શિંગડું, સો વાર વગાડાય છે. વર્ષ મીઠું જાય એ માટે સફરજન મધમાં બોળીને ખવાય છે, અને ચોટલાની જેમ ગૂંથેલી નહીં પણ ગોળ ચલ્લા બ્રેડ બને છે. વહેતા પાણી પાસે તશ્લિખની પ્રાર્થના બોલાય છે, અને વર્ષભરની ભૂલો ત્યાં જ વહાવી દેવાય છે. ભારતમાં મુંબઈ, કોલકાતા અને કોચીના યહૂદી સમાજો આ તહેવાર ઊજવે છે.

રોશ હશાના લગભગ બધે જ બે દિવસ ઊજવાય છે, ઇઝરાયલમાં પણ. આ નવાઈની વાત છે, કારણ કે મોટા ભાગના તહેવારોમાં બીજો દિવસ ફક્ત ઇઝરાયલની બહાર વસતા યહૂદીઓ જ ઉમેરે છે. સેફર્દી અને મિઝરાહી સમાજો સિમાનીમનો સેદર કરે છે. તેમાં એક પછી એક વાનગીઓ પીરસાય છે અને દરેક વાનગીનો પોતાનો આશીર્વાદ હોય છે. અશ્કેનાઝી પરંપરામાં આ વિધિ સફરજન અને મધ પૂરતી જ રહી છે.