શ્રાવણ પુત્રદા એકાદશી

શ્રાવણ પુત્રદા એકાદશીની કથા માહિષ્મતી નગરીના રાજા મહાજિતની છે. રાજા પ્રજાપ્રિય હતા, રાજ્ય સમૃદ્ધ હતું અને રાજકાજ પણ સારી રીતે ચાલતું હતું. છતાં તેમને કોઈ સંતાન નહોતું. રાજાનું દુઃખ પ્રજાએ પોતાનું માન્યું, અને કોઈ ધાર્મિક ઉપાય શોધવા નીકળેલા પ્રજાજનો લોમશ ઋષિ પાસે પહોંચ્યા. ઋષિએ રાજાના પૂર્વજન્મની એક કથા કહીને આ દુઃખનું કારણ સમજાવ્યું. પછી સૌને શ્રાવણ પુત્રદા એકાદશીનું વ્રત કરવાની અને તેનું પુણ્ય રાજાને અર્પણ કરવાની સલાહ આપી. મંત્રીઓ અને નગરજનોએ ઉપવાસ કરીને ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરી, અને એકઠું થયેલું પુણ્ય રાજાના કલ્યાણ માટે અર્પણ કર્યું. કથા કહે છે કે થોડા સમય પછી રાણીને ગર્ભ રહ્યો અને પુત્રનો જન્મ થયો. પોષ મહિનાની પુત્રદા એકાદશીની કથાથી આ કથા જુદી પડે છે, કારણ કે અહીં આખો સમાજ બીજા એક માણસ માટે ભેગો થઈને વ્રત કરે છે. એટલે આ દિવસ આશાનો અને સૌની સહિયારી પ્રાર્થનાનો છે. સાથે એ પણ શીખવે છે કે નિયમથી કરેલી ભક્તિનું પુણ્ય સ્વાર્થ વગર બીજાને પણ આપી શકાય.

ચોમાસામાં, શ્રાવણ મહિનામાં આવતી આ પુત્રદા એકાદશી શિયાળામાં આવતી પોષની પુત્રદા એકાદશી જેવા જ હેતુથી પળાય છે. ઉત્તર ભારતના મોટા ભાગમાં તે રક્ષાબંધનના અઠવાડિયામાં જ આવે છે, અને બંને સાથે પળાય છે.

શ્રાવણ સુદ અગિયારસનું આ વ્રત સંતાનની ઇચ્છા રાખનારાં કરે છે. ઘણી વાર એકલી માતા નહીં, પણ માતા અને પિતા બંને ઉપવાસ કરે છે.