સ્વામિનારાયણ જયંતી

સ્વામિનારાયણ જયંતીને હરિ જયંતી પણ કહે છે. 1781માં ચૈત્ર સુદ નોમે અયોધ્યા પાસે છપૈયામાં ભગવાન સ્વામિનારાયણ ઘનશ્યામ રૂપે જન્મ્યા, તેની યાદમાં આ દિવસ ઉજવાય છે. રામનવમી પણ આ જ તિથિએ આવે છે. ધર્મદેવ અને ભક્તિમાતાના પુત્ર ઘનશ્યામને નાનપણથી જ ધર્મમાં ઊંડો રસ હતો. આશરે અગિયાર વર્ષની ઉંમરે તેમણે ઘર છોડ્યું. પછી વર્ષો સુધી કિશોર તપસ્વી નીલકંઠ વર્ણી રૂપે તેઓ આખા ભારતમાં ફર્યા, તીર્થોમાં ગયા અને જુદી જુદી આધ્યાત્મિક પરંપરાઓનો અભ્યાસ કર્યો. આગળ જતાં તેઓ રામાનંદ સ્વામીને મળ્યા અને તેમની પાસે દીક્ષા લઈને સહજાનંદ સ્વામી બન્યા. જે સત્સંગ મંડળ પછી સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય તરીકે વિકસ્યું, તેના તેઓ વડા બન્યા. અનુયાયીઓ તેમના ઉપદેશને યાદ કરે છે, જેમાં ભક્તિ, નીતિમય અને શિસ્તબદ્ધ જીવન, અહિંસા, વ્યસનમુક્તિ અને સમાજસેવા પર ભાર હતો. આ દિવસે મંદિરોમાં કીર્તન, શાસ્ત્રવાંચન, સભા, અન્નકૂટ કે ખાસ થાળ અને જન્મ સમયની આરતી થાય છે. ઘણા ભક્તો ઉપવાસ પણ કરે છે.

સ્વામિનારાયણ જયંતીનું મહત્ત્વ ભક્તિમાં, પરિવારની પરંપરામાં અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા આધ્યાત્મિક કે ઋતુ સંબંધી અર્થમાં રહેલું છે.

સ્વામિનારાયણ મંદિરોમાં આ દિવસે બપોરે જન્મના સમય સુધી ઉપવાસ રખાય છે. પછી આરતી થાય છે, ભગવાનને પારણે ઝુલાવાય છે અને ત્યાર બાદ મહાપ્રસાદ લેવાય છે. શિક્ષાપત્રીનું વાંચન થાય છે. મૂળ સંપ્રદાય અને બી.એ.પી.એસ. બંને આ દિવસ ઉજવે છે, પોતપોતાનાં મંદિરોમાં અને પોતપોતાની રીતે.

આ દિવસ ગુજરાતમાં અને વિદેશમાં વસતા ગુજરાતીઓમાં ઉજવાય છે, જ્યાં સંપ્રદાયનાં મંદિરો સમાજની સૌથી મોટી સંસ્થાઓ છે. ગુજરાતમાં અમદાવાદ, વડતાલ અને ભુજ, અને વિદેશમાં લંડન, શિકાગો અને નૈરોબી તેનાં મોટાં કેન્દ્રો છે.