તીજ

ઉત્તર ભારતની ચોમાસાની તીજ માતા પાર્વતીની યાદમાં પળાય છે. તેમણે ભગવાન શિવ માટે સો વર્ષ રાહ જોઈ, અને પછી બંનેનાં લગ્ન થયાં. તીજ ત્રણ છે, હરિયાળી, કજરી અને હરતાલિકા. ત્રણેયમાં લીલો રંગ, વરસાદ અને હીંચકા સરખા છે. સ્ત્રીઓનો તહેવાર ઘરની બહાર ઊજવાય એ નવાઈની વાત છે, અને અહીં હીંચકો માત્ર શણગાર નથી.

ચોમાસામાં આવતો આ સ્ત્રીઓનો તહેવાર છે. ઝાડે હીંચકા બંધાય છે, હાથે મહેંદી મુકાય છે, લીલાં કપડાં પહેરાય છે, અને પતિના લાંબા આયુષ્ય માટે કે મનગમતો વર મળે તે માટે વ્રત રખાય છે. માતા પાર્વતીએ ભગવાન શિવને રૂપથી નહીં, તપથી મેળવ્યા હતા, અને આ વ્રત એની યાદમાં રખાય છે.

ઝાડે હીંચકા બાંધીને તેના પર ઝૂલતાં ગીતો ગવાય છે. લીલાં કપડાં પહેરાય છે, મહેંદી મુકાય છે, અને પરણેલી દીકરીઓને પિયરથી સિંધારો મોકલાય છે, જેમાં કપડાં, બંગડી અને મીઠાઈ હોય છે. આ દિવસની મીઠાઈ ઘેવર છે. રાજસ્થાનમાં આ દિવસે જયપુરમાં ગૌરી માતાની મૂર્તિની શોભાયાત્રા નીકળે છે.

ત્રણ જુદી જુદી તીજ પળાય છે, અને ત્રણેય એક જ તહેવાર નથી. શ્રાવણમાં હરિયાળી તીજ આવે છે, તેના પખવાડિયા પછી કજરી તીજ, અને ભાદરવામાં હરતાલિકા તીજ. હરતાલિકા સૌથી કડક છે, અને તે નિર્જળા રખાય છે. રાજસ્થાન અને વ્રજમાં પહેલી તીજ પળાય છે, બિહાર અને પૂર્વ ઉત્તર પ્રદેશમાં બીજી, અને નેપાળ, બિહાર તથા દક્ષિણ-પૂર્વમાં ત્રીજી.