વાઘ બારસ 2022

વાઘ બારસ હિંદુ પંચાંગ પ્રમાણે ઉજવાતો તહેવાર છે, અને તેની તારીખ તથા રીતરિવાજ પ્રદેશ અને સ્થાનિક પંચાંગ પ્રમાણે જુદાં હોઈ શકે છે.

વાઘ બારસ ગુજરાતમાં દિવાળીના દિવસોની શરૂઆતમાં ગોવત્સ દ્વાદશી સાથે જોડાયેલો તહેવાર છે, જેમાં ગાય અને વાછરડાનું સન્માન થાય છે. સ્થાનિક બોલીમાં નામનો અર્થ જુદી રીતે સમજાય છે; ગુજરાતી ‘વાઘ’ શબ્દને કારણે તેને ફક્ત વાઘની પૂજાનો દિવસ કહેવું યોગ્ય નથી. મુખ્ય ભાવ ગાયના દૂધ, ગ્રામ્ય જીવન અને ખેતીમાં યોગદાન પ્રત્યે કૃતજ્ઞતાનો છે. કૃષ્ણભક્તિમાં ગોપાળ સ્વરૂપ પણ પશુઓની સંભાળ અને જીવદયાની યાદ અપાવે છે.

ગોવત્સપૂજાની રીત પાળતાં ઘરોમાં ગાય-વાછરડાંને સાફ કરી કંકુ કે હારથી શણગારવામાં આવે છે અને યોગ્ય ચારો અપાય છે. પરિવાર અને બાળકોના કલ્યાણ માટે પ્રાર્થના થાય છે. કેટલીક મહિલાઓ દૂધ અથવા ખાસ અનાજ ન લેવાનો નિયમ પાળે છે, પરંતુ તે દરેક માટે ફરજિયાત નથી. ગુજરાતી વેપારી સમાજમાં વાઘ બારસ જૂના હિસાબી વર્ષની સમાપ્તિ અને ધનતેરસ-દિવાળી પછીની નવી શરૂઆત સાથે જોડાય છે. પશુપૂજા અને વ્યવસાયિક પરંપરાનો આધાર આભાર અને શુભ સંકલ્પ છે, કોઈ એક સર્વમાન્ય ચમત્કારકથા નહીં.

આ દિવસ આસો વદ બારસે આવે છે. ધનતેરસની તેરસ અને ચોપડા પૂજનની આગવી રીતોથી તેને અલગ ઓળખવો. જીવદયા જરૂરી છે: પશુઓને યોગ્ય ખોરાક, આરામ અને કાળજી આપવી, અસુરક્ષિત શણગાર કરવો નહીં. પ્રદેશ પ્રમાણે નામ અને વિધિઓનો ભેદ સાચવવો જોઈએ.

ગોવત્સ દ્વાદશીએ ગાય-વાછરડાંની સંભાળ અને કૃષિમાં યોગદાન માટે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત થાય છે. ગુજરાતી દિવાળી પરંપરામાં આ દિવસ ઘર અને વેપારની નવી શરૂઆત સાથે પણ જોડાય છે.

ગાય અને વાછરડાંને નવડાવી, ચાંદલો કરી કંઈક ગળ્યું ખવડાવાય છે. આ દિવસ પછી વેપારીઓ જૂના ચોપડામાં નવી નોંધ કરતા નથી. સૌરાષ્ટ્રમાં હજી પણ ઢોરને રીતસર બહાર લાવીને આ દિવસ ઉજવાય છે, જ્યારે શહેરોમાં આ તહેવાર મોટે ભાગે ચોપડા અને મીઠાઈ પૂરતો રહી ગયો છે.

ગુજરાતમાં આસો વદ બારસ દિવાળીના દિવસોની શરૂઆત છે; અન્ય પ્રદેશમાં ગોવત્સ દ્વાદશી અલગ નામે ઓળખાય છે.