વરૂથિની એકાદશી

વરૂથિની એકાદશીની લોકપ્રિય વ્રતકથા રાજા માંધાતા સાથે જોડાયેલી છે. કથા એવી છે કે ધર્મનિષ્ઠ રાજા માંધાતા નર્મદા કિનારે ધ્યાન અને તપ કરતા હતા. એક વાર તેઓ તપમાં બેઠા હતા ત્યારે જંગલી રીંછે તેમના પર હુમલો કર્યો અને તેમનો પગ ખરાબ રીતે ઘાયલ કર્યો. છતાં રાજાએ ક્રોધ ન કર્યો અને ભગવાન વિષ્ણુનું સ્મરણ ચાલુ રાખ્યું. ભગવાન વિષ્ણુએ તેમની રક્ષા કરી અને સમજાવ્યું કે આ દુઃખ પૂર્વકર્મનું ફળ છે. પછી ભગવાને માંધાતાને વરૂથિની એકાદશીનું વ્રત કરવાનું અને વરાહ ભગવાનની પૂજા કરવાનું કહ્યું. રાજાએ એ પ્રમાણે કર્યું અને તેઓ ફરી સાજા થઈ ગયા. 'વરૂથિની' શબ્દમાં રક્ષા કે બખ્તરનો ભાવ છે, અને કથા આ ભાવને મનની અંદર લઈ જાય છે. સંકટમાં સંયમી આચરણ, ધીરજ અને ભગવાનનું શરણ, એ જ સૌથી મજબૂત બખ્તર છે. આ દિવસે ભક્તો વિષ્ણુપૂજા કરે છે, અનાજ વગરનો ઉપવાસ કરે છે, ક્રોધ અને ભોગવિલાસથી દૂર રહે છે, દાન કરે છે અને સ્થાનિક પંચાંગ પ્રમાણે બારસે પારણાં કરે છે.

આ વ્રત રક્ષા માટે રખાય છે, વરૂથિની એટલે બખ્તરવાળી. કહેવાય છે કે આ વ્રત કંઈ મેળવવા નહીં, પણ જે મળ્યું છે તેને સાચવવા માટે છે. ફળનું વચન આપતી બીજી એકાદશીઓથી તે આ વાતે જુદી પડે છે.

આ એકાદશી ચૈત્ર વદમાં આવે છે. વરૂથિની એટલે બખ્તર, અને આ વ્રત કોઈ કપરી ઘડી આવી ગયા પછી નહીં, પણ તે પહેલાં રખાય છે.