હેમિસ ઉત્સવ

હેમિસ ઉત્સવ કે હેમિસ ત્સેચુ લદ્દાખના બૌદ્ધ મઠોના સૌથી જાણીતા તહેવારોમાંનો એક છે, જે હેમિસ મઠમાં તિબેટ અને હિમાલયના પ્રદેશમાં વજ્રયાન બૌદ્ધ ધર્મ સ્થાપવામાં મદદ કરનાર પૂજ્ય ગુરુ પદ્મસંભવના માનમાં ઉજવાય છે.

હેમિસ ઉત્સવ, જેને હેમિસ ત્સેચુ પણ કહે છે, લદ્દાખના હેમિસ મઠમાં ગુરુ પદ્મસંભવના માનમાં ઉજવાય છે. તિબેટ અને હિમાલયના પ્રદેશમાં વજ્રયાન બૌદ્ધ ધર્મ સ્થાપવામાં મદદ કરનાર ગુરુ તરીકે પદ્મસંભવ પૂજાય છે, અને આ ઉત્સવ લદ્દાખના બૌદ્ધ મઠોના સૌથી જાણીતા તહેવારોમાંનો એક છે. ઉત્સવમાં મઠનું આંગણું રંગમંચ બની જાય છે, જ્યાં ભવ્ય પોશાક અને મુખવટા પહેરેલા ભિક્ષુઓ છામ નૃત્ય કરે છે. આ ધાર્મિક નૃત્યોમાં રક્ષક દેવતાઓ, અનિષ્ટ શક્તિઓ પરની જીત, અને અજ્ઞાન તથા આસક્તિને પ્રજ્ઞાથી બદલી શકાય એવો બૌદ્ધ બોધ ભજવાય છે. નૃત્યની સાથે લાંબાં રણશિંગાં, ઝાંઝ અને ઢોલ વાગે છે, અને ભક્તોના દર્શન માટે પવિત્ર મૂર્તિઓ અને વિધિની વસ્તુઓ મુકાય છે. અમુક વર્ષોમાં પદ્મસંભવની વિશાળ થાંગકા, એટલે કે કાપડ પરનું ધાર્મિક ચિત્ર, વિધિપૂર્વક ખોલીને બતાવાય છે. યાત્રાળુઓ અને પ્રવાસીઓ માત્ર જોવા નથી આવતા, આશીર્વાદ લેવા અને ઉપદેશ સાંભળવા પણ આવે છે. આમ હેમિસ ત્સેચુમાં ભક્તિ, મઠની વિધિ, ધાર્મિક નાટ્ય, સંગીત અને લદ્દાખનો જીવંત હિમાલયી બૌદ્ધ વારસો એકસાથે જોવા મળે છે.

પદ્મસંભવને ગુરુ રિનપોચે પણ કહે છે. તિબેટી બૌદ્ધ પરંપરા તેમને વજ્રયાન શિક્ષણના પ્રસાર અને સાધનાના અવરોધો દૂર કરવા માટે પૂજે છે. હેમિસના નૃત્યમાં દેખાતા તેમના આઠ સ્વરૂપો કરુણામય કાર્યનાં ધાર્મિક પ્રતીકો છે, સ્વતંત્ર રીતે સાબિત આઠ ઐતિહાસિક યુદ્ધો નહીં. ચામ નૃત્ય કરતા સાધુઓ વિધિપૂર્વક તૈયારી કરે છે; તે માત્ર મનોરંજનનું નાટક નથી.

હેમિસ ત્સેચુ તિબેટી ચંદ્ર પંચાંગના પાંચમા મહિનાની દસમે, સામાન્ય રીતે જૂન કે જુલાઈમાં, થાય છે. મુખ્ય ઉત્સવ સામાન્ય રીતે બે દિવસનો છે; વિશાળ થાંગકા દર્શન મઠની નિશ્ચિત પરંપરા મુજબ થાય છે. યાત્રાળુઓ પ્રાર્થના, પરિક્રમા અને મઠને સહાય કરે છે. મુલાકાતીઓએ ફોટોગ્રાફીના નિયમો અને વિધિનું પવિત્રપણું માનવું જોઈએ. તારીખ માટે તિબેટી પંચાંગ જરૂરી છે, હિન્દુ તિથિ નહીં.

છામ નૃત્ય, ભક્તિ અને ઉપદેશ દ્વારા ગુરુ પદ્મસંભવ તથા લદ્દાખની જીવંત વજ્રયાન બૌદ્ધ પરંપરાનું સન્માન.

ભિક્ષુઓ વિધિપૂર્વક તૈયાર થયેલા મુખવટાવાળા છામ નૃત્ય રણશિંગાં, ઝાંઝ અને ઢોલ સાથે કરે છે. યાત્રાળુઓ પ્રાર્થના અને વિધિમાં જોડાય છે. ખાસ થાંગકા દર્શનનો ચક્ર મઠથી ચકાસવો.

લદ્દાખના હેમિસ મઠમાં તિબેટી ચંદ્ર પંચાંગના પાંચમા મહિનાની દસમી તારીખ આસપાસ ઉજવણી થાય છે. તારીખ અને ખાસ થાંગકા દર્શન મઠના વાર્ષિક કાર્યક્રમથી ચકાસવાં.