હેમિસ ઉત્સવ

હેમિસ ઉત્સવ, જેને હેમિસ ત્સેચુ પણ કહે છે, લદ્દાખના હેમિસ મઠમાં ગુરુ પદ્મસંભવના માનમાં ઉજવાય છે. તિબેટ અને હિમાલયના પ્રદેશમાં વજ્રયાન બૌદ્ધ ધર્મ સ્થાપવામાં મદદ કરનાર ગુરુ તરીકે પદ્મસંભવ પૂજાય છે, અને આ ઉત્સવ લદ્દાખના બૌદ્ધ મઠોના સૌથી જાણીતા તહેવારોમાંનો એક છે. ઉત્સવમાં મઠનું આંગણું રંગમંચ બની જાય છે, જ્યાં ભવ્ય પોશાક અને મુખવટા પહેરેલા ભિક્ષુઓ છામ નૃત્ય કરે છે. આ ધાર્મિક નૃત્યોમાં રક્ષક દેવતાઓ, અનિષ્ટ શક્તિઓ પરની જીત, અને અજ્ઞાન તથા આસક્તિને પ્રજ્ઞાથી બદલી શકાય એવો બૌદ્ધ બોધ ભજવાય છે. નૃત્યની સાથે લાંબાં રણશિંગાં, ઝાંઝ અને ઢોલ વાગે છે, અને ભક્તોના દર્શન માટે પવિત્ર મૂર્તિઓ અને વિધિની વસ્તુઓ મુકાય છે. અમુક વર્ષોમાં પદ્મસંભવની વિશાળ થાંગકા, એટલે કે કાપડ પરનું ધાર્મિક ચિત્ર, વિધિપૂર્વક ખોલીને બતાવાય છે. યાત્રાળુઓ અને પ્રવાસીઓ માત્ર જોવા નથી આવતા, આશીર્વાદ લેવા અને ઉપદેશ સાંભળવા પણ આવે છે. આમ હેમિસ ત્સેચુમાં ભક્તિ, મઠની વિધિ, ધાર્મિક નાટ્ય, સંગીત અને લદ્દાખનો જીવંત હિમાલયી બૌદ્ધ વારસો એકસાથે જોવા મળે છે.

હેમિસ ઉત્સવ ઉજવનારા સમાજ માટે એનું મોટું મહત્ત્વ છે, અને એ ધર્મ, પરિવાર તથા સંસ્કૃતિની પરંપરાને પેઢી દર પેઢી જીવંત રાખે છે.

મઠના આંગણામાં છામ નૃત્ય થાય છે. જરીવાળાં વસ્ત્રો અને કોતરેલા મુખવટા પહેરેલા ભિક્ષુઓ લાંબાં રણશિંગાં અને ઝાંઝના તાલે વિઘ્નોને વશ કરવાનું ભજવે છે, અને અંતે એક પૂતળાનો નાશ કરાય છે. દર બાર વર્ષે, વાનર વર્ષમાં, મોટી થાંગકા મઠની દીવાલ પર ઉપરથી નીચે સુધી ખોલવામાં આવે છે.

ઉત્સવ સિંધુ નદીથી ઉપર આવેલા હેમિસ ગોમ્પામાં તિબેટી પંચાંગના પાંચમા મહિનાના દસમા દિવસે ઉજવાય છે. દર ત્રીજા વર્ષે પદ્મસંભવની બે માળ જેટલી ઊંચી થાંગકા મઠની દીવાલ પર ખોલાય છે, અને એ વર્ષે સૌથી વધુ ભીડ થાય છે.