અગસ્ત્ય અર્ઘ્ય

અગસ્ત્ય અર્ઘ્ય એવી ધાર્મિક વિધિ છે, જેનો સંબંધ આકાશના એક તારા સાથે છે. દક્ષિણ આકાશનો તેજસ્વી તારો અગસ્ત્ય વર્ષમાં પહેલી વાર પરોઢે દેખાય, તેની સાથે આ વિધિ જોડાયેલી છે. આધુનિક ખગોળશાસ્ત્રમાં આ તારાને કેનોપસ કહે છે. હિંદુ પરંપરામાં અગસ્ત્ય મુનિનું સ્થાન અનોખું છે. કથાઓ કહે છે કે વૈદિક જ્ઞાન તેઓ દક્ષિણમાં લઈ ગયા. બધા દેવો ઉત્તરમાં ભેગા થયા ત્યારે પૃથ્વીનું સમતોલન તેમણે સાચવ્યું. વિંધ્ય પર્વતનો ગર્વ તેમણે ઉતાર્યો, અને સમુદ્રમાં સંતાયેલા અસુરોને બહાર લાવવા તેઓ આખો સમુદ્ર પી ગયા. આ તારો દક્ષિણ આકાશમાં ઝળહળતો ઊગે છે, એટલે તેનું નામ મુનિ સાથે જોડાયું અને તે ઋતુ બદલાવાની નિશાની પણ બન્યો. અગસ્ત્યને અર્ઘ્ય, એટલે કે જળ અને વંદન, આપવાનો યોગ્ય સમય પંચાંગ પરંપરા કોઈ સાદી તિથિથી નહીં, પણ તારો ક્યારે દેખાય છે તેના પરથી ગણે છે. આ પરંપરામાં ખગોળ, ઋતુની સમજ અને ઋષિપૂજા એકસાથે છે. તે એ સમયની યાદ અપાવે છે, જ્યારે મોટા તારાઓની ગતિ પૂજાવિધિનો પણ ભાગ હતી અને પંચાંગની વ્યવહારુ સમજનો પણ.

અગસ્ત્ય અર્ઘ્ય ભક્તિ અને કુટુંબની પરંપરાનો દિવસ છે, અને તેની સાથે આધ્યાત્મિક તેમ જ ઋતુનો અર્થ પણ જોડાયેલો છે.