બેસતું વર્ષ

બેસતું વર્ષ ગુજરાતીઓનું નવું વર્ષ છે. તે દિવાળીના બીજા જ દિવસે, કારતક સુદ એકમે આવે છે. ગુજરાતી પંચાંગમાં આ દિવસથી વિક્રમ સંવતનું નવું વર્ષ શરૂ થાય છે. એટલે ગુજરાતમાં દિવાળીના તહેવારોનો ક્રમ પોતાનો આગવો છે. દિવાળીએ વેપારનું અને ઘરનું જૂનું વર્ષ પૂરું થાય છે, અને બીજી સવારે નવું વર્ષ બેસે છે. ઘરના સૌ વહેલા ઊઠે છે, નવાં કપડાં પહેરે છે, મંદિરે દર્શન કરે છે અને વડીલોને મળવા જાય છે. સૌ એકબીજાને 'સાલ મુબારક' કહે છે અને મીઠાઈ વહેંચે છે. વૈષ્ણવ અને સ્વામિનારાયણ મંદિરોમાં આ દિવસે ખાસ અન્નકૂટ થાય છે. ભગવાનને જાતજાતની વાનગીઓ ધરાવાય છે, અને પછી તે પ્રસાદ તરીકે વહેંચાય છે. વેપારીઓ ચોપડા પૂજન પછીના આ સમયને નવી શરૂઆતનો શુભ અવસર માને છે. આ દિવસ કોઈ એક પૌરાણિક કથા સાથે જોડાયેલો નથી. તે નવી શરૂઆતનો દિવસ છે. દર્શન, ઈશ્વરનો આભાર, શુભેચ્છા અને સગાંસંબંધીઓ સાથેના મેળાપથી વર્ષ શરૂ થાય છે, અને આવનારું વર્ષ શાંતિ અને સમૃદ્ધિ લાવે એવી આશા રખાય છે.

બેસતું વર્ષ ભક્તિ અને કુટુંબની પરંપરાનો દિવસ છે, અને તેની સાથે આધ્યાત્મિક તેમ જ ઋતુનો અર્થ પણ જોડાયેલો છે.

સવારે વહેલા સૌ સાલ મુબારક કહેવા નીકળી પડે છે. પહેલાં ઘરના સૌથી મોટા વડીલને સાલ મુબારક કહેવાય છે, પછી પડોશીઓને. રંગોળી પુરાય છે અને નવાં કપડાં પહેરાય છે. વેપાર ન થવાનો હોય તોય દુકાનો કલાકેક માટે ખૂલે છે, જેથી નવા વર્ષની પહેલી નોંધ ચોપડામાં થઈ જાય. આ જ દિવસે મંદિરોમાં ગોવર્ધન પૂજા અને અન્નકૂટ થાય છે.

ગુજરાતમાં અને રાજસ્થાનના કેટલાક ભાગમાં નવું વર્ષ કારતક સુદ એકમે બેસે છે. ઉત્તર ભારતના મોટા ભાગમાં તે છ મહિના વહેલું, ચૈત્ર સુદ એકમે શરૂ થાય છે, અને દખ્ખણમાં એ જ દિવસે ગુડી પડવો ઊજવાય છે. વિદેશમાં બેસતું વર્ષ ઊજવતા ગુજરાતી અને ગુડી પડવો ઊજવતા તેમના મરાઠી પડોશી, બંને નવા વર્ષની એક જ ભાવના અડધા વર્ષના અંતરે ઊજવે છે.