કોકિલા વ્રત

કોકિલા વ્રત અષાઢ સુદ પૂનમે આવે છે. લોકપરંપરામાં તે દેવી સતી અને પાર્વતીરૂપે તેમના પુનર્જન્મ સાથે જોડાયેલું છે. એક કથા એવી છે કે દક્ષના યજ્ઞમાં સતીએ દેહત્યાગ કર્યો, તે પછી થોડો સમય તેઓ કોયલના રૂપમાં રહ્યાં. ત્યાર બાદ તેમણે હિમાલયની પુત્રી પાર્વતી તરીકે ફરી જન્મ લીધો. એટલે આ વ્રતમાં કોયલ પ્રતીક બની. બહેનો કોયલનો ટહુકો સાંભળે છે અથવા પ્રતીકરૂપે કોયલની પૂજા કરે છે, અને શિવ-પાર્વતીની પ્રાર્થના કરે છે. આ વ્રત ભક્તિ, પતિ-પત્નીના સુમેળ અને ધીરજ તથા પવિત્રતા કેળવવાના સંકલ્પ સાથે જોડાયેલું છે. ગુજરાત સહિત પશ્ચિમ ભારતના કેટલાક ભાગોમાં આ વ્રત એક જ નાની પૂજા પૂરતું નથી રહેતું. ચોમાસાના દિવસોમાં નક્કી કરેલા સમય સુધી તે ચાલે છે. આ કથા શિવજી સાથે ફરી જોડાવા માટે પાર્વતીજીએ રાખેલી અડગ ધીરજને યાદ કરે છે, અને એ જ અડગ ભક્તિ આ વ્રતનો આત્મા છે.

કોકિલા વ્રત ભક્તિ અને કુટુંબની પરંપરા સાથે જોડાયેલું છે, અને તેમાં આધ્યાત્મિક તેમ જ ઋતુનો અર્થ પણ રહેલો છે.

આ વ્રત એક દિવસનું નહીં, આખા મહિનાનું છે. અષાઢ સુદ પૂનમથી શ્રાવણ સુદ પૂનમ સુધી મોટા ભાગના એકટાણું કરે છે, અને કેટલાક ફક્ત ફળ અને દૂધ પર રહે છે.