વામન જયંતી

વામન જયંતીએ ભગવાન વિષ્ણુના વામન અવતારની, એટલે કે નાના કદના બ્રાહ્મણ રૂપની, અને દાનવીર રાજા મહાબલિની કથા યાદ કરાય છે. બલિની સત્તા ત્રણેય લોકમાં ફેલાઈ ગઈ હતી, છતાં તેઓ દાન દેવા અને આપેલું વચન પાળવા માટે જાણીતા હતા. રાજા બલિ યજ્ઞ કરતા હતા ત્યારે ભગવાન વિષ્ણુ નાનકડા બ્રહ્મચારી વામન બનીને ત્યાં પધાર્યા, અને ત્રણ ડગલાંમાં સમાય એટલી જ જમીન માગી. બલિએ હા પાડી કે તરત વામન ભગવાને વિરાટ ત્રિવિક્રમ રૂપ ધારણ કર્યું. એક ડગલે તેમણે ધરતી માપી અને બીજે ડગલે સ્વર્ગ. ત્રીજું ડગલું મૂકવાની જગ્યા ન રહી, ત્યારે બલિએ પોતાનું મસ્તક ધરી દીધું. ભગવાન વિષ્ણુએ એ શરણાગતિ સ્વીકારી અને બલિને પાતાળલોકમાં મોકલ્યા, પણ સાથે તેમની ભક્તિ અને ઉદારતાનું માન પણ રાખ્યું. આ કથા સંસારી સત્તાની મર્યાદા, આપેલા વચનની પવિત્રતા અને ભગવાન સામે નમ્રતાની વાત કહે છે. કેરળના ઓણમ સાથે આ કથા નજીકથી જોડાયેલી છે. ત્યાં દર વર્ષે મહાબલિના પાછા આવવાનો ઉત્સવ ખૂબ પ્રેમથી ઊજવાય છે.

વામન જયંતીનું મહત્ત્વ ભક્તિમાં, પરિવારની પરંપરામાં અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા ધાર્મિક કે ઋતુના અર્થમાં રહેલું છે.