ગણેશ વિસર્જન

ગણેશોત્સવમાં ગણેશજીની પૂજા પૂરી થાય પછી તેમને વિધિપૂર્વક વિદાય અપાય છે, એ જ ગણેશ વિસર્જન. ગણેશ ચતુર્થીએ માટીની મૂર્તિ પધરાવાય છે, અને ગણેશજીને પવિત્ર મહેમાન માનીને પૂજાય છે. પરિવાર કે મંડળની પરંપરા પ્રમાણે દોઢ, ત્રણ, પાંચ, સાત કે એથી વધુ દિવસ પૂજા થાય છે, અને વિસર્જનનો સૌથી જાણીતો દિવસ અનંત ચતુર્દશી છે. વિસર્જન પહેલાં છેલ્લી આરતી થાય છે, અને ફૂલ, નાળિયેર અને મીઠાઈ ધરાવાય છે. પછી વાજતેગાજતે, ભક્તિના જયઘોષ સાથે ગણેશજીને સરઘસમાં નદી, તળાવ, દરિયા કે નક્કી કરેલા વિસર્જન સ્થળે લઈ જવાય છે. વિસર્જનમાં હિંદુ પૂજાનો એક મૂળ ભાવ દેખાય છે. ભગવાનના સ્વરૂપને પ્રેમથી બોલાવાય છે, આદરથી પૂજાય છે અને પછી વિદાય અપાય છે, પણ ભગવાનની હાજરી તો રહે જ છે એવી શ્રદ્ધા છે. એટલે આ વિદાયમાં આનંદ પણ છે અને ભાવુકતા પણ, અને સાથે એ આશા પણ છે કે ગણેશજી આવતા વર્ષે ફરી પધારશે.

ગણેશ વિસર્જનનું મહત્ત્વ ભક્તિમાં, પરિવારની પરંપરામાં અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા આધ્યાત્મિક કે ઋતુ સંબંધી અર્થમાં રહેલું છે.

આ જ દિવસે અનંત ચતુર્દશી પણ છે. એ આ એપમાં અલગથી આપેલી છે, અને ગુજરાતમાં એ પોતે એક અલગ વ્રત તરીકે થાય છે.