પાપમોચની એકાદશી

પાપમોચની એકાદશીની કથા મેધાવી ઋષિ અને અપ્સરા મંજુઘોષાની છે. મેધાવી ઋષિ વનમાં ઘોર તપ કરતા હતા. ત્યારે મંજુઘોષાને એ વનમાં મોકલવામાં આવી. તેણે પોતાના સંગીત અને રૂપથી ઋષિનું ધ્યાન ખેંચ્યું. ધીમે ધીમે ઋષિ પોતાની સાધના ભૂલી ગયા અને લાંબા સમય સુધી મંજુઘોષાના સંગમાં જ ડૂબેલા રહ્યા. ઘણા સમય પછી તેમને ભાન થયું કે કેટલો સમય વીતી ગયો છે. ક્રોધમાં આવીને તેમણે મંજુઘોષાને શાપ આપ્યો. પછી શાંતિથી વિચાર કર્યો ત્યારે બંનેએ પોતાનાં કર્મોનાં ફળમાંથી છૂટવાનો માર્ગ શોધ્યો. કથા પ્રમાણે એ માર્ગ પાપમોચની એકાદશીનું વ્રત હતો. આ વ્રતથી બંને શુદ્ધ થયાં અને શાપમાંથી મુક્તિ મળી. આ કથા ફક્ત મોહને દોષ નથી દેતી. તે બતાવે છે કે ભાન ભુલાય તો સંયમી માણસ પણ પોતે પસંદ કરેલા માર્ગથી ભટકી જાય છે, અને એક ભૂલ પછી ક્રોધ બીજી ભૂલ કરાવે છે. એટલે આ વ્રતમાં સંયમ, પશ્ચાત્તાપ, ક્ષમા અને ભગવાન વિષ્ણુની ભક્તિમાં ફરી મન જોડવા પર ભાર મુકાય છે.

પાપમોચની એટલે પાપમાંથી છોડાવનારી. ચૈત્રથી ગણાતા ચાંદ્ર વર્ષની આ છેલ્લી એકાદશી છે, એટલે નવું વર્ષ બેસે એ પહેલાં પાપમાંથી છૂટવાનો આ દિવસ મનાય છે.

વર્ષની આ ચોવીસમી અને છેલ્લી એકાદશી ચૈત્ર બેસે તે પહેલાં ફાગણ વદ અગિયારસે આવે છે. વર્ષની બધી એકાદશી કરનારનાં વ્રત અહીં પૂરાં થાય છે.