વિશ્વકર્મા પૂજા

વિશ્વકર્મા પૂજા ભગવાન વિશ્વકર્માને સમર્પિત છે. પછીની હિંદુ પરંપરામાં તેમને દેવોના દિવ્ય સ્થપતિ અને સૌથી મોટા કારીગર માનવામાં આવે છે. શાસ્ત્રોમાં વિશ્વકર્માનો ખ્યાલ આખા બ્રહ્માંડના સર્જન સાથે જોડાયેલો છે. પછીની કથાઓ કહે છે કે દેવોનાં નગરો, મહેલો, રથો અને શસ્ત્રો તેમણે ઘડ્યાં, અને બીજી અદ્ભુત રચનાઓ પણ કરી. કારીગરો માટે અને આજના કામદારો માટે પણ આ તહેવાર હુન્નરને જ પૂજવા જેવો બનાવે છે. કારખાનાં, વર્કશોપ, ગેરેજ, સ્ટુડિયો અને એન્જિનિયરિંગનાં કામકાજનાં સ્થળોએ મશીનો, ઓજારો અને સાધનો સાફ કરીને શણગારવામાં આવે છે. તેમનું પૂજન થાય ત્યારે ઘણી જગ્યાએ કામ થોડી વાર બંધ રખાય છે. અહીં એ સાધનો ફક્ત માલિકીની વસ્તુ નથી ગણાતાં, પણ કુશળ મહેનતનાં સાથી ગણાય છે. ભક્તો સલામતી, કામમાં ચોકસાઈ, સર્જનશક્તિ અને પ્રામાણિક રોજીરોટી માટે પ્રાર્થના કરે છે. આ પૂજા ખાસ કરીને પૂર્વ ભારતમાં અને દેશના ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાં વધુ થાય છે. સર્જકને માન આપવાની જૂની ભાવનાને તે આજના બાંધકામ, મિકેનિક, ઉત્પાદન, સ્થાપત્ય અને એન્જિનિયરિંગના વ્યવસાયો સાથે જોડે છે.

વિશ્વકર્મા પૂજાનું મહત્ત્વ ભક્તિમાં, પરિવારની પરંપરામાં અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા આધ્યાત્મિક કે ઋતુ સંબંધી અર્થમાં રહેલું છે.

ઓજારો અને મશીનો સાફ કરી, હાર પહેરાવી, ચાંદલો કરવામાં આવે છે, અને પછી આખો દિવસ તેમને વાપરવામાં આવતાં નથી. આખી વિધિનો સાર આ જ છે કે વર્ષમાં આ એક દિવસ લેથ મશીન ચાલુ થતું નથી. કારખાનામાં કામની જગ્યાએ જ પૂજા થાય છે અને પ્રસાદ વહેંચાય છે. બંગાળમાં આ દિવસે પતંગ ચગાવાય છે.

આ પૂજા પૂર્વ અને ઉત્તર ભારતમાં, એટલે કે બંગાળ, ઓડિશા, ઝારખંડ, બિહાર અને આસામમાં, સપ્ટેમ્બરની કન્યા સંક્રાંતિએ થાય છે. જ્યાં કામદાર યુનિયનો મજબૂત છે એવાં ઔદ્યોગિક શહેરોમાં તે બધે જ ઊજવાય છે. દક્ષિણ ભારતમાં આ જ ભાવના નવરાત્રીની આયુધ પૂજામાં જોવા મળે છે.