બંદી છોડ દિવસ

શીખ પરંપરામાં બંદી છોડ દિવસ ગુરુ હરગોબિંદ સાહિબની કેદમાંથી મુક્તિ અને અમૃતસર પાછા ફર્યાની યાદનો દિવસ છે. કથા એવી છે કે મુગલ બાદશાહ ગુરુજીને છોડવા તૈયાર થયા, પણ ગુરુજીએ એકલા બહાર આવવાની ના પાડી. તેમની સાથે બીજા રાજાઓ પણ કેદ હતા, અને એ બધા ગુરુજીના સંગને જ પોતાનો આધાર માનવા લાગ્યા હતા. છેવટે એવો રસ્તો નીકળ્યો કે ગુરુજી માટે ખાસ ચોગો બનાવાયો, અને તેનાં ફૂમતાં પકડી શકે એટલા કેદીઓ તેમની સાથે છૂટી શકે. આમ 52 રાજાઓ ગુરુજીની સાથે કેદમાંથી બહાર આવ્યા. ત્યારથી ગુરુજી બંદી છોડ, એટલે કે કેદીઓને છોડાવનાર, તરીકે ઓળખાયા. ગુરુજી અમૃતસર પહોંચ્યા ત્યારે દીવા અને ઉત્સવના દિવસો ચાલતા હતા, અને આ દિવસે સુવર્ણ મંદિરની રોશની જગજાણીતી છે. આ દિવસ શીખવે છે કે પોતે છૂટી જવું પૂરતું નથી. બીજા બંધનમાં હોય અને આપણે એમને ભૂલી જઈએ, તો એ મુક્તિ અધૂરી છે. ગુરુદ્વારાઓમાં આ દિવસે કીર્તન, અરદાસ, સેવા અને સંગત થાય છે.

બંદી છોડ દિવસ ઉજવનારા શીખ સમાજ માટે આ દિવસનું મોટું મહત્ત્વ છે, અને એ ધર્મ, પરિવાર તથા સંસ્કૃતિની પરંપરાને પેઢી દર પેઢી જીવંત રાખે છે.

અમૃતસરમાં સુવર્ણ મંદિર રોશનીથી ઝળહળે છે અને સરોવર ઉપર આતશબાજી થાય છે. બીજે ગુરુદ્વારાઓમાં કીર્તન અને લંગર થાય છે. ઘરોમાં દીવા તો દિવાળી જેવા જ થાય છે, પણ તેની પાછળનું કારણ જુદું છે. બંદી છોડ એટલે કેદીઓની મુક્તિ, અને શીખો ઇચ્છે છે કે આ દિવસ એ જ નામે ઓળખાય.

આ દિવસ આસો વદ અમાસે, દિવાળીના દિવસે જ આવે છે, અને સુવર્ણ મંદિરમાં આખા વર્ષની સૌથી મોટી રોશની આ રાતે થાય છે. શીખો તેને દિવાળી તરીકે નહીં, બંદી છોડ દિવસ તરીકે ઉજવે છે, અને આ ફરક જાણીજોઈને રખાય છે. દીવા એ જ છે, પણ કારણ જુદું છે.